Η διακοπή του συστήματος ασφαλείας, οι λανθασμένες εντολές από το Κέντρο Ελέγχου και η ακινητοποίηση του προπορευόμενου συρμού συνθέτουν το χρονικό της σιδηροδρομικής τραγωδίας με τους 68 νεκρούς

Τουλάχιστον 68 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ισπανία, ενώ δεκάδες τραυματίστηκαν από τη σφοδρή σύγκρουση τρένου υψηλής ταχύτητας (AVE) της κρατικής εταιρείας σιδηροδρόμων της Ισπανίας, Renfe, με ακινητοποιημένο συρμό της ιδιωτικής εταιρείας μεταφορών Iryo.

Τι είχε προηγηθεί, όμως;

Στην πρώτη δημόσια τοποθέτησή του, ο Ισπανός υπουργός Μεταφορών Οσκαρ Πουέντε έκανε λόγο για «ανεξήγητη» εντολή επανέναρξης της κανονικής κυκλοφορίας, η οποία δόθηκε από το Κέντρο Ελέγχου.

Ωστόσο, τα στοιχεία που έχουν γίνει μέχρι στιγμής γνωστά υποδεικνύουν τουλάχιστον τρία μοιραία σφάλματα.

Πρώτο σφάλμα: Η διακοπή λειτουργίας συστήματος ασφαλείας

Το πρώτο πρόβλημα που έχει επιβεβαιωθεί είναι η διακοπή λειτουργίας του συστήματος LZB, όπως ανακοίνωσε ο υπουργός Οσκαρ Πουέντε σε συνέντευξη Τύπου.

Πρόκειται για ηλεκτρονικό σύστημα ασφαλείας που ρυθμίζει την κυκλοφορία των τρένων, ελέγχοντας την κίνησή τους σε τμήματα της σιδηροδρομικής γραμμής.

Πηγές του κλάδου επισημαίνουν ότι τέτοιου είδους βλάβες είναι πιθανές, όχι όμως συχνές.

Σύμφωνα με τον υπουργό, η διακοπή λειτουργίας του συστήματος στο συγκεκριμένο τμήμα οφειλόταν σε ηλεκτρονικό πρόβλημα. Ως αποτέλεσμα, η κυκλοφορία περιήλθε σε μη κανονική κατάσταση, με τη διαχείριση της κίνησης των τρένων να εξαρτάται από τις εντολές του Κέντρου Ελέγχου.

Η διακοπή λειτουργίας του συστήματος ασφαλείας αντιμετωπίζεται με τρεις βασικούς τρόπους:

Ακινητοποίηση: Τα τρένα ακινητοποιούνται αυτόματα.
Κίνηση με ορατότητα: Για να συνεχίσει την πορεία του, ένας συρμός ενδέχεται να χρειαστεί να περάσει από κόκκινο σήμα, ενώ υπάρχει άλλο τρένο μπροστά του. Το Κέντρο Ελέγχου μπορεί να δώσει σχετική άδεια μόνο υπό τον όρο της κίνησης με ορατότητα, δηλαδή με ταχύτητα αρκετά χαμηλή ώστε ο μηχανοδηγός να μπορεί να σταματήσει εγκαίρως μπροστά σε οποιοδήποτε εμπόδιο. Εάν το επόμενο τμήμα της γραμμής είναι κατειλημμένο, το σύστημα ορίζει ως στόχο μηδενική ταχύτητα και ο συρμός παραμένει ακινητοποιημένος.
Επιστροφή στην πλευρική σηματοδότηση: Μόλις το τρένο φτάσει στο επόμενο πλευρικό φωτόσημα, παύει να ισχύει η υποχρέωση κίνησης με ορατότητα. Από εκείνο το σημείο και έπειτα, η πορεία του καθορίζεται από τα πλευρικά σήματα, σταθερούς φωτεινούς σηματοδότες (φανάρια) που είναι εγκατεστημένοι κατά μήκος και στο πλάι των γραμμών.

Δεύτερο σφάλμα: Λανθασμένες εντολές από το Κέντρο Ελέγχου

Στις 08.36 σημειώνεται το δεύτερο σφάλμα: το AVE λαμβάνει εντολή από το Κέντρο Ελέγχου να επανέλθει σε «κανονική κυκλοφορία», παρότι δεν θα έπρεπε να κινηθεί ξανά με ταχύτητα.

Ο κανονισμός κυκλοφορίας προβλέπει ότι η επανεκκίνηση θα έπρεπε να γίνει με «κίνηση με ορατότητα», δηλαδή με ταχύτητα που θα επέτρεπε στον μηχανοδηγό να εντοπίσει τυχόν εμπόδια στη γραμμή και να ακινητοποιήσει εγκαίρως το τρένο.

Αυτό, ωστόσο, δεν συνέβη. Τα δεδομένα της Renfe που εξέτασε η EL PAÍS επιβεβαιώνουν ότι ο συρμός άρχισε να κινείται και επιτάχυνε επί αρκετά λεπτά, ξεπερνώντας τα 200 χιλιόμετρα την ώρα. Διένυσε περίπου 25 χιλιόμετρα, προτού ακινητοποιηθεί απότομα στις 08.53, μετά τη σύγκρουσή του με το ακινητοποιημένο τρένο της Iryo.

Το σενάριο της σύγκρουσης:

Περίπου στις 08.30: Το σύστημα LZB τίθεται εκτός λειτουργίας. Εξι τρένα, μεταξύ των οποίων το AVE και το Iryo, αναγκάζονται να σταματήσουν.
Στις 08.36: Το Κέντρο Ελέγχου δίνει εκ παραδρομής εντολή στο AVE να επανεκκινήσει με «κανονική ταχύτητα».
Στη συνέχεια: Το AVE διανύει περίπου 25 χιλιόμετρα προς την κατεύθυνση του Iryo, αναπτύσσοντας υψηλή ταχύτητα.
Στις 08.54: Το AVE συγκρούεται με τον ακινητοποιημένο συρμό της Iryo.

Τρίτο σφάλμα: Το Iryo δεν ξεκινά και το AVE δεν φρενάρει

Σε αυτό το σημείο προκύπτουν νέα ερωτήματα.

Στις 08.41, το τρένο της Iryo λαμβάνει εντολή από το Κέντρο Ελέγχου να επανεκκινήσει με κανονική κυκλοφορία. Η χρονική σειρά των εντολών προκαλεί ερωτήματα: το AVE, που ερχόταν πίσω από το Iryo, είχε λάβει την αντίστοιχη εντολή πέντε λεπτά νωρίτερα, παρότι το Iryo βρισκόταν μπροστά του.

Στη συνέχεια, προκύπτει ένα ακόμη ζήτημα: το Iryo δεν καταφέρνει να ξεκινήσει.

Στις 08.48, ο μηχανοδηγός του ενημερώνει το Κέντρο Ελέγχου ότι το σύστημα δεν του επιτρέπει να «επανεκκινήσει το σύστημα ασφαλείας LZB» και πως ο συρμός «παραμένει ακινητοποιημένος».

Απομένουν μόλις πέντε λεπτά προτού το AVE πέσει πάνω του από πίσω.

Γιατί δεν σταμάτησε το AVE; Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει γνωστό αν το Κέντρο Ελέγχου προειδοποίησε τον μηχανοδηγό του AVE ότι το τρένο του κατευθυνόταν με μεγάλη ταχύτητα προς έναν συρμό που αδυνατούσε να ξεκινήσει.

Ηταν επαρκές το σύστημα ασφαλείας; Το δυστύχημα υποδεικνύει ότι το τμήμα της γραμμής από το σημείο διακοπής λειτουργίας του συστήματος LZB μέχρι το επόμενο πλευρικό φωτόσημα ενδέχεται να αποτελεί ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο.

Σε αυτό το τμήμα, η ασφάλεια κάθε συρμού φαίνεται να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εντολές του Κέντρου Ελέγχου.

Ολα δείχνουν ότι κανένα από τα δύο τρένα δεν είχε φτάσει στο συγκεκριμένο φωτόσημα: το τρένο της Iryo παρέμεινε ακινητοποιημένο πριν το προσεγγίσει, ενώ το AVE κινούνταν πίσω του, στο ίδιο τμήμα της γραμμής, χωρίς να μεσολαβεί φωτόσημα που θα μπορούσε να το σταματήσει.

Το ερώτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο το ποιος έκανε το λάθος. Για αρκετά λεπτά, οι εντολές του Κέντρου Ελέγχου φαίνεται να αποτέλεσαν σημείο αστοχίας: κανένας μηχανισμός ασφαλείας ή πρωτόκολλο δεν ανέκοψε την εφαρμογή μιας λανθασμένης εντολής.