Γιατί οι ευφυείς άνθρωποι «μισούν» τον θόρυβο: Από την εμμονή του Σοπενχάουερ και του Καντ στη σύγχρονη επιστήμη της μισοφωνίας

Ψυχιατρικές και νευροεπιστημονικές έρευνες εξηγούν γιατί τα δημιουργικά μυαλά δυσκολεύονται να φιλτράρουν τους ήχους του περιβάλλοντος

Δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που αισθάνονται εκνευρισμό, δυσφορία ή ακόμη και έντονη ψυχική κόπωση όταν βρίσκονται σε ένα θορυβώδες περιβάλλον. Για κάποιους, ο συνεχής ήχος από συνομιλίες, μηχανές, κορναρίσματα ή μουσική δεν αποτελεί απλώς μια ενόχληση, αλλά έναν πραγματικό «εχθρό» της συγκέντρωσης και της δημιουργικότητας.

Ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η άποψη δεν αποτελεί αποκλειστικά προϊόν της σύγχρονης εποχής. Δύο από τους σημαντικότερους φιλοσόφους της δυτικής σκέψης, ο Ιμμάνουελ Καντ και ο Άρθουρ Σοπενχάουερ, θεωρούσαν τον θόρυβο έναν από τους μεγαλύτερους αντιπάλους της πνευματικής εργασίας. O Neel Burton, ψυχίατρος, αναλύει τις δύο αυτές περιπτώσεις ευφυών ανθρώπων με άρθρο του στο Psychology Today, επιχειρώντας να απαντήσει στο εξής ερώτημα: Γιατί οι έξυπνοι άνθρωποι μισούν τον θόρυβο;

Ο Σοπενχάουερ είχε εμμονή με την ησυχία

Ο Γερμανός φιλόσοφος Άρθουρ Σοπενχάουερ ήταν γνωστός για την ευφυΐα του, αλλά και για τον δύσκολο χαρακτήρα του. Η απέχθειά του προς τον θόρυβο έφτανε σε τέτοιο βαθμό, ώστε το 1821 ενεπλάκη σε μια πολύκροτη δικαστική διαμάχη με γειτόνισσά του στο Βερολίνο, έπειτα από επεισόδιο που προκλήθηκε εξαιτίας φασαρίας έξω από το διαμέρισμά του.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Κρήτη: Τοξικές ουσίες απαγορευμένων φυτοφαρμάκων σε υψηλές ποσότητες στο αίμα των παιδιών

Η υπόθεση κατέληξε σε πολυετή δικαστική διαμάχη και σε οικονομική αποζημίωση προς τη γυναίκα, γεγονός που αποκαλύπτει πόσο έντονα βίωνε ο φιλόσοφος κάθε διατάραξη της ησυχίας του. Χρόνια αργότερα, στο δοκίμιό του «Περί θορύβου και οχλαγωγίας», περιέγραψε τον θόρυβο ως «δολοφόνο της σκέψης», υποστηρίζοντας ότι οι ξαφνικοί και έντονοι ήχοι διακόπτουν βίαια τη νοητική διαδικασία και καταστρέφουν τη συγκέντρωση.

Ο Καντ δεν άντεχε ούτε το λάλημα ενός κόκορα

Ο Σοπενχάουερ δεν ήταν ο μόνος. Ο Ιμμάνουελ Καντ, πάνω στον οποίο στηρίχθηκε μεγάλο μέρος της φιλοσοφίας του, είχε επίσης ανάγκη από απόλυτη ησυχία για να εργαστεί.

Σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, ο Καντ είχε μετακομίσει ακόμη και εξαιτίας ενός κόκορα που λαλούσε κοντά στο σπίτι του. Το 1784 μάλιστα διαμαρτυρήθηκε επισήμως στις τοπικές αρχές για τις δυνατές προσευχές κρατουμένων μιας φυλακής που βρισκόταν κοντά στην κατοικία του, θεωρώντας ότι ο θόρυβος εμπόδιζε το πνευματικό του έργο.

Πώς συνδέεται η μισοφωνία με τη δημιουργικότητα;

Σήμερα η επιστήμη έχει αναγνωρίσει ότι η έντονη δυσφορία απέναντι σε συγκεκριμένους ήχους μπορεί να σχετίζεται με ένα φαινόμενο που ονομάζεται μισοφωνία. Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία ορισμένοι ήχοι προκαλούν δυσανάλογα ισχυρές συναισθηματικές αντιδράσεις, όπως θυμό, άγχος ή εκνευρισμό.

Ο Σοπενχάουερ πίστευε ότι οι άνθρωποι με αυξημένη πνευματική ευαισθησία επηρεάζονται περισσότερο από τον θόρυβο. «Η ιδιοφυΐα είναι ακριβώς αυτό: η ικανότητα του νου να παραμένει συγκεντρωμένος σε ένα μόνο σημείο και αντικείμενο. Αλλά μόλις ένας συγκεντρωμένος νους διακοπεί ή αποσπαστεί, δεν είναι καλύτερος από έναν συνηθισμένο νου» λέει ο ψυχίατρος. «Δεν είναι απλώς ζήτημα ιδιοφυΐας, αλλά και ευτυχίας, διότι, όπως γνωρίζει κάθε δημιουργικός άνθρωπος, δεν υπάρχει μεγαλύτερη ευτυχία από εκείνη του νου που παίζει» συμπληρώνει.

Τι δείχνουν οι σύγχρονες έρευνες

Αν και η άποψή του ακούγεται υπερβολική, ορισμένα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα φαίνεται να κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ερευνητές του Northwestern University έχουν διαπιστώσει ότι η δημιουργικότητα μπορεί να σχετίζεται με μειωμένη ικανότητα φιλτραρίσματος άσχετων αισθητηριακών ερεθισμάτων. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος των δημιουργικών ανθρώπων ενδέχεται να «αφήνει να περνούν» περισσότερες πληροφορίες από το περιβάλλον.

Όπως εξηγεί ο ειδικός, αυτό μπορεί να λειτουργεί θετικά, καθώς επιτρέπει τη σύνδεση φαινομενικά άσχετων ιδεών και ενισχύει τη δημιουργική σκέψη. Ωστόσο, έχει και ένα τίμημα: η υπερβολική έκθεση σε θορύβους και περισπασμούς μπορεί να δυσκολεύει σημαντικά τη συγκέντρωση.

«Ο νους της ιδιοφυΐας μοιάζει με έναν κινητήρα υψηλής συμπίεσης, ο οποίος δυσλειτουργεί όταν τροφοδοτείται με καύσιμο χαμηλής ποιότητας – δηλαδή με περιττά ερεθίσματα και θόρυβο. Ακόμη κι αν ο Σοπενχάουερ υπερέβαλε σε ορισμένες από τις διατυπώσεις του, φαίνεται πως είχε διαισθανθεί κάτι που σήμερα επιβεβαιώνεται εν μέρει και από την επιστημονική έρευνα» καταλήγει ο ειδικός.

Πηγή: ygeiamou.gr