Η ελιά με τον κούφιο κορμό που συνεχίζει να ζει – Πώς αντέχει για αιώνες

Το εσωτερικό του δέντρου μπορεί να έχει χαθεί, αλλά η ζωή συνεχίζεται κοντά στον εξωτερικό φλοιό

Σε παλιούς ελαιώνες της Κρήτης συναντά κανείς δέντρα με κορμούς ανοιγμένους από τον χρόνο, τόσο βαθιά ώστε να μοιάζουν σχεδόν άδειοι.

Κι όμως, την άνοιξη βγάζουν καινούργια φύλλα, δημιουργούν νέους βλαστούς και αργότερα μπορούν να δώσουν κανονικά καρπό.

Η εικόνα μοιάζει παράδοξη μόνο αν θεωρήσουμε ότι ολόκληρος ο κορμός ενός δέντρου είναι ζωντανός και απαραίτητος για την επιβίωσή του. Στην πραγματικότητα, οι βασικές λειτουργίες μεταφοράς πραγματοποιούνται κυρίως στα νεότερα στρώματα που βρίσκονται κοντά στην εξωτερική περιφέρεια.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Χανιά: Οδηγός μετέφερε ολόκληρο δέντρο με βέσπα – Δείτε το απίστευτο βίντεο

Το νερό και τα ανόργανα στοιχεία ανεβαίνουν από τις ρίζες μέσα από το νεότερο ξύλο, τον λεγόμενο σομφό. Ακριβώς κάτω από τον φλοιό υπάρχουν επίσης ιστοί που συμμετέχουν στην ανάπτυξη και στη μεταφορά των προϊόντων της φωτοσύνθεσης.

Η ανατομία του κορμού περιγράφεται αναλυτικά από το Iowa State University. Το κεντρικό εγκάρδιο ξύλο αποτελείται από παλαιότερο ιστό που δεν συμμετέχει πλέον ενεργά στη μεταφορά υγρών, ενώ ο σομφός κοντά στο κάμβιο διατηρεί τον λειτουργικό του ρόλο.

Πώς δημιουργείται η μεγάλη κοιλότητα

Ένα σπασμένο κλαδί, κάποιος τραυματισμός ή η δράση μυκήτων και άλλων μικροοργανισμών μπορεί να επιτρέψει την έναρξη της αποσύνθεσης στο παλαιότερο ξύλο.

Με την πάροδο των ετών το εσωτερικό υλικό του κορμού αποδυναμώνεται και σταδιακά χάνεται. Την ίδια στιγμή, όμως, το δέντρο συνεχίζει να δημιουργεί νέο ξύλο προς τα έξω.

Το αποτέλεσμα μοιάζει με έναν ζωντανό σωλήνα: το κέντρο μπορεί να είναι κενό, αλλά ο εξωτερικός δακτύλιος παραμένει ενεργός.

Η διαδικασία με την οποία ένα δέντρο περιορίζει τη φθορά σε συγκεκριμένες ζώνες και δημιουργεί νέο ιστό γύρω από την παλιά βλάβη περιγράφεται από το Colorado State University.

Το δέντρο δεν «θεραπεύει» το κατεστραμμένο ξύλο όπως επουλώνεται μια πληγή στο ανθρώπινο σώμα. Δημιουργεί, όμως, νέους ιστούς γύρω από τη βλάβη, απομονώνοντας όσο μπορεί το προβληματικό τμήμα.

Ο κούφιος κορμός δεν σημαίνει νεκρό δέντρο

Εφόσον διατηρούνται αρκετοί υγιείς ιστοί στην περιφέρεια, λειτουργικό ριζικό σύστημα και ζωντανή κόμη, η ελιά μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται.

Η ικανότητά της να δημιουργεί νέους βλαστούς και να ανανεώνεται μετά από τραυματισμούς συμβάλλει σημαντικά στη μακροζωία της.

Η ύπαρξη φύλλων, νέας βλάστησης και καρπών αποτελεί ένδειξη ότι οι ιστοί μεταφοράς εξακολουθούν να λειτουργούν, ακόμη και αν μεγάλο μέρος του κεντρικού κορμού έχει χαθεί.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κούφιο δέντρο είναι και μηχανικά ασφαλές. Η ζωτικότητα και η σταθερότητα αποτελούν δύο διαφορετικά ζητήματα.

Ένας κορμός μπορεί να διατηρεί το δέντρο ζωντανό, αλλά να είναι περισσότερο ευάλωτος σε ισχυρούς ανέμους ή στο βάρος μεγάλων κλαδιών. Γι’ αυτό οι επεμβάσεις σε παλιές και μνημειακές ελιές χρειάζονται αξιολόγηση από ειδικούς και όχι πρόχειρο κλάδεμα ή σφράγισμα της κοιλότητας.

Γιατί είναι δύσκολο να υπολογιστεί η ηλικία της

Η ηλικία ενός δέντρου υπολογίζεται συχνά με τη μελέτη των αυξητικών δακτυλίων του ξύλου. Στις πολύ παλιές και κούφιες ελιές, όμως, οι αρχαιότεροι δακτύλιοι έχουν συνήθως καταστραφεί μαζί με το κέντρο του κορμού.

Για τον λόγο αυτό δεν είναι πάντοτε δυνατό να γίνει η κλασική χρονολόγηση από το κέντρο προς τα έξω.

Οι εκτιμήσεις βασίζονται σε συνδυασμό στοιχείων, όπως η διάμετρος και η μορφή του κορμού, ο ρυθμός ανάπτυξης, οι επιστημονικές μετρήσεις και οι διαθέσιμες ιστορικές αναφορές. Τα αποτελέσματα συνοδεύονται συχνά από σημαντικό περιθώριο αβεβαιότητας.

Το γνωστό παράδειγμα της ελιάς των Βουβών

Η μνημειακή ελιά των Βουβών στα Χανιά αποτελεί ένα από τα διασημότερα παραδείγματα αρχαίου ελαιόδεντρου στην Κρήτη.

Όπως αναφέρει η παρουσίαση του Μουσείου Ελιάς Βουβών, ο εντυπωσιακός κορμός της έχει διαμορφωθεί βαθιά από τον χρόνο, αλλά το δέντρο παραμένει ζωντανό και εξακολουθεί να καρποφορεί.

Η ακριβής ηλικία του είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, ακριβώς επειδή το παλαιότερο ξύλο στο εσωτερικό του κορμού δεν έχει διατηρηθεί ακέραιο.

Το αποτύπωμα μιας διαφορετικής επιβίωσης

Η εικόνα μιας γέρικης ελιάς με μεγάλο κενό στο εσωτερικό της δεν αποτελεί απαραίτητα εικόνα θανάτου.

Είναι το αποτέλεσμα μιας διαφορετικής στρατηγικής επιβίωσης: το δέντρο αφήνει πίσω του το παλιό και φθαρμένο κέντρο, ενώ συνεχίζει να ζει και να αναπτύσσεται στην περιφέρειά του.

Έτσι, ένας κορμός που μοιάζει σχεδόν άδειος μπορεί να εξακολουθεί να στηρίζει φύλλα, κλαδιά και καρπούς, κουβαλώντας πάνω του τα σημάδια πολλών γενεών.