Ναπολέων Σουκατζίδης: Ο αγωνιστής που εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά και πέρασε στην ιστορία

Η ζωή, η δράση και η ύστατη επιλογή ενός από τους 200 της Καισαριανής – Από την προσφυγιά στο Αρκαλοχώρι μέχρι τη θυσία

Την 1η Μαΐου 1944, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, εκτυλίσσεται μία από τις πιο δραματικές στιγμές της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα. Διακόσιοι κρατούμενοι από το στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου οδηγούνται στην εκτέλεση, ανάμεσά τους και ο Ναπολέων Σουκατζίδης, ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γερμανού υποστράτηγου Φραντς Κρεχ από αντάρτες του ΕΛΑΣ στους Μολάους. Υπάρχουν μορφές της Κατοχής που με τα χρόνια μετατράπηκαν σε σύμβολα, συχνά πριν γίνουν πλήρως κατανοητές ως άνθρωποι. Ο Ναπολέων Σουκατζίδης ανήκει σε αυτή την κατηγορία, αλλά ταυτόχρονα την υπερβαίνει.

Ο Ναπολέων Σουκατζίδης γεννήθηκε το 1909 στην Προύσα της Μικράς Ασίας. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Κρήτη, αρχικά στο Αρκαλοχώρι και στη συνέχεια στο Ηράκλειο.

Η εμπειρία του ξεριζωμού αποτέλεσε καθοριστικό στοιχείο της ζωής του. Μεγάλωσε σε μια εποχή έντονων ανακατατάξεων, κάτι που διαμόρφωσε τη στάση του απέναντι στην κοινωνία και την πολιτική.

Στο Ηράκλειο σπούδασε στη Μέση Εμπορική Σχολή και εργάστηκε ως λογιστής. Ξεχώρισε για τη μόρφωσή του και τις γλωσσικές του ικανότητες, καθώς γνώριζε πολλές γλώσσες, μεταξύ αυτών γερμανικά, αγγλικά, γαλλικά, ρωσικά και τουρκικά, ενώ ασχολήθηκε και με τη συγγραφή. Η έντονη συνδικαλιστική του δράση, ως προέδρου των Εμποροϋπαλλήλων Ηρακλείου, και η ένταξή του στο κομμουνιστικό κίνημα τον έφεραν στο στόχαστρο του καθεστώτος Μεταξά. Το 1936 συνελήφθη και εξορίστηκε στον Άη Στράτη. Ένα χρόνο αργότερα μεταφέρθηκε στις φυλακές της Ακροναυπλίας, όπου παρέμεινε μέχρι το 1941. Κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού πολέμου, ζήτησε μαζί με άλλους κρατούμενους να πολεμήσει στο μέτωπο της Αλβανίας, αίτημα που δεν έγινε δεκτό, ένα γεγονός που δείχνει ότι η πολιτική του ταυτότητα δεν αναιρούσε το αίσθημα συμμετοχής του στην εθνική δοκιμασία.

Από τις ελληνικές φυλακές στα χέρια των Ναζί

Με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα, ο Σουκατζίδης, όπως και εκατοντάδες άλλοι πολιτικοί κρατούμενοι, παραδίδεται στους κατακτητές. Πρόκειται για μια από τις πιο σκοτεινές και λιγότερο συζητημένες πτυχές της περιόδου. Ακολουθούν μεταγωγές σε φυλακές, όπως στα Τρίκαλα και τη Λάρισα, μέχρι που τον Σεπτέμβριο του 1943 οδηγείται στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου. Εκεί, η καθημερινότητα δεν ορίζεται από τον χρόνο, αλλά από τη συνεχή απειλή του θανάτου. Η γνώση της γερμανικής γλώσσας τον φέρνει σε μια ιδιαίτερη και βαθιά αντιφατική θέση: αναλαμβάνει καθήκοντα διερμηνέα της διοίκησης του στρατοπέδου. Ο ρόλος αυτός τον τοποθετεί ανάμεσα σε δύο κόσμους. Από τη μία, οι συγκρατούμενοι, με τους οποίους μοιράζεται την ίδια μοίρα. Από την άλλη, οι Γερμανοί αξιωματικοί, των οποίων τις διαταγές καλείται να μεταφέρει. Γίνεται έτσι ο φορέας ενός λόγου βίας που ο ίδιος απορρίπτει. Ωστόσο, σύμφωνα με μαρτυρίες, δεν εκμεταλλεύτηκε ποτέ τη θέση του. Διατήρησε μια στάση αξιοπρέπειας και εσωτερικής αντίστασης, χωρίς να επιδιώξει προνόμια.

Η «Μαύρη Πρωτομαγιά» του 1944

Την 1η Μαΐου 1944, οι γερμανικές αρχές αποφασίζουν την εκτέλεση 200 κρατουμένων από το Χαϊδάρι, ως αντίποινα για τη δολοφονίατου υποστράτηγου Φραντς Κρεχ. Τα ονόματα επιλέγονται κυρίως από παλαιούς πολιτικούς κρατούμενους της περιόδου Μεταξά, ανάμεσά τους και του Ναπολέοντα Σουκατζίδη. Όταν το όνομά του διαβάζεται, ο διοικητής του στρατοπέδου, Καρλ Φίσερ, του προτείνει να εξαιρεθεί από την εκτέλεση, λόγω της χρησιμότητάς του ως διερμηνέα. Η πρόταση συνοδεύεται από έναν όρο: κάποιος άλλος θα εκτελεστεί στη θέση του. Η απόφαση που τον καθόρισε Το δίλημμα είναι απόλυτο. Ο Σουκατζίδης ρωτά αν πράγματι θα αντικατασταθεί από άλλον κρατούμενο. Όταν λαμβάνει θετική απάντηση, αρνείται και δεν δέχεται να σωθεί εις βάρος άλλου ανθρώπου. Παραμένει στη λίστα των 200.

(ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Τραγωδία στα Φαλάσαρνα: Ήταν ζωντανός ο 45χρονος όταν τον εντόπισε ο ξάδερφός του

(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

Οι τελευταίες του στιγμές

Μέχρι την τελευταία στιγμή, συνεχίζει να επιτελεί τον ρόλο του στο στρατόπεδο. Λίγο πριν την εκτέλεση, παραδίδει τη σφυρίχτρα και τα χαρτιά του στον βοηθό του, Θανάση Μερεμέτη, λέγοντάς του να φέρεται με καλοσύνη στους συγκρατούμενους. Στο τελευταίο γράμμα προς τον πατέρα του γράφει: «Να ’σαι περήφανος για το μονάκριβο γιο σου».

Λίγες ώρες αργότερα, εκτελείται μαζί με τους υπόλοιπους 199 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

(ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI)

(ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI)

Στο Αρκαλοχώρι, όπου μεγάλωσε, υπάρχει σήμερα ο ανδριάντας του, σε ένα σημείο που θυμίζει σε όλους τη θυσία του. Κάθε χρόνο γίνονται εκδηλώσεις στη μνήμη του, ενώ το όνομά του συνεχίζει να ακούγεται, όχι μόνο ως ιστορία, αλλά ως παράδειγμα.