Ο Δημήτρης Βρύσαλης για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Άρθρο του περιφερειακού συμβούλου της Λαϊκής Συσπείρωσης

Ο νέος Κώδικας «Τοπικής Αυτοδιοίκησης» αποτελεί συνέχεια της αντιλαϊκής πολιτικής της εκάστοτε κυβέρνησης και της Ευρωπαϊκής Ενωσης και στο τοπικό επίπεδο, με τις ευλογίες της βολικής αντιπολίτευσης των αστικών κομμάτων. Πίσω από τις διακηρύξεις για «διοικητικό εκσυγχρονισμό» και «απλοποίηση διαδικασιών» κρύβεται η στρατηγική δημοσιονομικής πειθαρχίας, που οδηγεί στον οικονομικό στραγγαλισμό του εργατικού – λαϊκού εισοδήματος προς όφελος των ομίλων.

Στον νέο Κώδικα κωδικοποιούνται σωρεία διατάξεων και διαταγμάτων, που φυσικά εντάσσονται στο συνολικότερο πλαίσιο το οποίο καθορίζεται από τις απαιτήσεις του κεφαλαίου. Σε πλήρη σύγκλιση με το αναθεωρημένο ΕΣΠΑ 2021 – 2027, το αναθεωρημένο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης και την καθολική εφαρμογή των νέων Λογιστικών Προτύπων (ν. 5217/2025), το νομοσχέδιο αποτελεί τη θεσμική ολοκλήρωση της «ανάδειξης» των ΟΤΑ σε τοπικούς φορομπηχτικούς μηχανισμούς και «εγγυητές» της κερδοφορίας και της ανταγωνιστικότητας των ομίλων.
Στο πλαίσιο αυτό κρίνεται αναγκαία η ενισχυμένη οικονομική διακυβέρνηση μέσω έντασης της εποπτείας και του ελέγχου των οικονομικών πολιτικών, για τη διαχείριση της διαφαινόμενης οικονομικής κρίσης και την περαιτέρω εμπλοκή της ΕΕ στα ιμπεριαλιστικά πολεμικά μέτωπα σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή.
Η «πολεμική μετάλλαξη» των κονδυλίων του ΕΣΠΑ…
Η στροφή στην πολεμική οικονομία και η δαπάνη δισεκατομμυρίων ευρώ για πολεμικούς εξοπλισμούς υποχρεώνουν στην περικοπή κονδυλίων για τις ζωτικές ανάγκες των λαϊκών οικογενειών. Η ιεράρχηση αυτή επιβεβαιώνεται και από τα επίσημα στοιχεία της ενδιάμεσης αναθεώρησης των προγραμμάτων κοινωνικής συνοχής. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στα τέλη του 2025 με την ένδειξη του κατεπείγοντος το υπουργείο Οικονομικών έστειλε οδηγία προς τις ειδικές υπηρεσίες διαχείρισης των Περιφερειακών Προγραμμάτων ΕΣΠΑ 2021 – 2027 από την οποία φαίνεται καθαρά το τσεκούρωμα των υπηρεσιών των Κοινωνικών Δομών με το πέρας του 2026. Πιο συγκεκριμένα, ο περιορισμός της χρηματοδότησης αφορά τα Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων, τα Κέντρα Διημέρευσης και Ημερήσιας Φροντίδας (ΚΔΗΦ), τις Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης (ΣΥΔ), τα Κέντρα Κοινότητας, κοινωνικά παντοπωλεία και φαρμακεία, δομές καταπολέμησης της βίας κατά των γυναικών. Σε κάθε περίπτωση, σημειώνεται ότι πλέον δεν θα δίνεται καμία έγκριση για δημιουργία νέων δομών ΣΥΔ, ΚΔΗΦ και καταπολέμησης της βίας κατά των γυναικών από τα Περιφερειακά Προγράμματα.
Με βάση τα επίσημα στοιχεία του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Προγραμματισμού 2027 – 2030, η κρατική χρηματοδότηση από τον τακτικό προϋπολογισμό παραμένει «παγωμένη» στα 3,628 δισ. ευρώ ετησίως για όλη την τετραετία. Αυτό οδηγεί σε δραματική μείωση των πόρων για τη συντήρηση βασικών υποδομών, προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας κ.λπ. Παράλληλα, κρίσιμοι κρατικοί πόροι είναι μειωμένοι κατά τουλάχιστον 32% σε σχέση με το 2009, σε σημείο η κρατική χρηματοδότηση να μην καλύπτει ούτε το κόστος μισθοδοσίας.
ΕΣΠΑ 2028 – 2034: Χρηματοδότηση μόνο με ορόσημα αντιλαϊκών μεταρρυθμίσεων
Η μεγαλύτερη ανατροπή όμως προετοιμάζεται για την επόμενη προγραμματική περίοδο, το ΕΣΠΑ 2028 – 2034. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο επιβεβαιώνει ότι το μοντέλο χρηματοδότησης του ΕΣΠΑ θα αντιγράφει πλήρως την αρχιτεκτονική του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Στο νέο ΕΣΠΑ, δηλαδή, οι εκταμιεύσεις προς τους ΟΤΑ θα γίνονται αποκλειστικά και μόνο με την επίτευξη προκαθορισμένων «οροσήμων», δεικτών και μεταρρυθμίσεων, ενώ η χρηματοδότηση συγκεντρώνεται σε ένα ενιαίο Εθνικό Σχέδιο ανά κράτος – μέλος. Αυτό σημαίνει ότι για να πάρει ένας δήμος κονδύλια για ένα έργο, θα πρέπει πρώτα να αποδείξει ότι υλοποίησε τις απαιτούμενες «μεταρρυθμίσεις» ή ότι είχε θετικές επιδόσεις στους Δείκτες Αξιολόγησης των ΟΤΑ: Το ξήλωμα των εργασιακών δικαιωμάτων, την «αξιοποίηση» του δημόσιου χώρου, τη δημιουργία «φιλικού περιβάλλοντος» για την προσέλκυση επενδύσεων κ.ά.
Υπό αυτό το πρίσμα, η ενιαιοποίηση και τυποποίηση της εικόνας που φέρνουν τα νέα λογιστικά πρότυπα για τους προϋπολογισμούς των δήμων και τις απαιτεί ρητά ο νέος Κώδικας, δηλαδή ο τρόπος που θα αποτυπωθούν οι οικονομικοί λογαριασμοί των ΟΤΑ, δεν είναι κυρίως ένα τεχνοκρατικό θέμα. Κρίσιμη έννοια στα νέα λογιστικά πρότυπα είναι αυτή της συγκρισιμότητας, σε συνδυασμό με την αποφυγή αποκλίσεων. Συγκρισιμότητα από τη μία μεταξύ των στοιχείων των δήμων όλης της χώρας, για να υπάρχει άμεσος και ασφυκτικός έλεγχος από το κεντρικό κράτος με βάση συγκεκριμένους δείκτες εναρμόνισής τους με την αντιλαϊκή πολιτική, που προωθεί την τοπική φοροληστεία, την ανταποδοτικότητα, δηλαδή ξαναπληρώνω για υπηρεσίες που είναι διαρκώς πιο ακριβές. Προληπτικές και διορθωτικές κινήσεις για να αποφευχθούν αποκλίσεις. Συγκρισιμότητα από την άλλη για να διαμορφωθεί ένας ενιαίος χώρος σε Περιφέρειες και δήμους για υποψήφιους ιδιώτες – «επενδυτές» που επιδιώκουν να αξιοποιήσουν δημόσια «φιλέτα», και γι’ αυτό πρέπει να έχουν το εχέγγυο ότι δεν συγκρίνουν ανόμοια πράγματα.
Το αντιδραστικό εργαλείο των Αναπτυξιακών Οργανισμών
Χρόνια τώρα στους δήμους και στις Περιφέρειες σε μια σειρά έργα, τεχνικά και όχι μόνο, με δεδομένη την υποστελέχωση των υπηρεσιών ανθίζουν οι εργολάβοι και τα ΣΔΙΤ. Ο αυστηροποιημένος ευρωπαϊκός κανόνας της λεγόμενης «έγκαιρης ωρίμανσης», δηλαδή η απαίτηση για πλήρεις μελέτες σε ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα για τη χρηματοδότηση από κάποια πηγή του έργου, έχει κάνει πολύ ασφυκτική την εκτέλεση έργων.
«Λύση» από την πλευρά της πιο αποτελεσματικής εξυπηρέτησης των σχεδίων των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων δίνει ο νέος Κώδικας των ΟΤΑ, που επιστρατεύει το αντιδραστικό εργαλείο των Αναπτυξιακών Οργανισμών. Με τις νέες διατάξεις οι Ανώνυμες Εταιρείες των ΟΤΑ μετατρέπονται επί της ουσίας σε παράλληλες ιδιωτικές διοικήσεις, αναλαμβάνοντας απευθείας την εκτέλεση τεχνικών έργων, κοινωνικών δομών, ακόμα και υπηρεσιών καθαριότητας. Οι ΟΤΑ θα εκχωρούν τα κονδύλια, το προσωπικό και τα έργα στους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς, οι οποίοι λειτουργούν ως «Αναθέτουσες Αρχές». Αυτό τους επιτρέπει να μοιράζουν τα έργα π.χ. σε μεγάλους κατασκευαστικούς ομίλους, με εξπρές διαδικασίες και απευθείας αναθέσεις, μακριά από τον έλεγχο ακόμα και των Δημοτικών – Περιφερειακών Συμβουλίων. Στον νέο Κώδικα και ο γενικός διευθυντής Οργανισμών έχει δικαίωμα απευθείας ανάθεσης. Για να μην εμφανίζουν ελλείμματα στο govERP, οι ΟΤΑ μεταφέρουν ολόκληρες υπηρεσίες εκτός του δημοτικού προϋπολογισμού, παραδίδοντάς τις στις ΑΕ, οι οποίες θα διαμορφώνουν την «τιμολογιακή πολιτική» που θα τους εξασφαλίζει ικανοποιητικό κέρδος, απασχολώντας παράλληλα εργαζόμενους με ελαστικές σχέσεις εργασίας και χωρίς κανένα δικαίωμα μονιμοποίησης. Δεν είναι τυχαίο ότι στις εξαιρέσεις ειδικοτήτων από τον νόμο Βορίδη στην αντιδραστικότερη εξέλιξή του, με την παρουσία ως διαδίκων των υπουργείων Εσωτερικών και Οικονομικών ακόμα και για ασφαλιστικά μέτρα, δεν συμπεριλαμβάνονται π.χ. οι οικονομικές υπηρεσίες.
Η συνένοχη στάση της βολικής αντιπολίτευσης και ο δρόμος της ανατροπής
Η κυβέρνηση της ΝΔ βρίσκει πολύτιμο στήριγμα στη βολική αντιπολίτευση των ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ. Αποδέχονται πλήρως το ευρωενωσιακό πλαίσιο, το οποίο εξάλλου ψήφισαν ή εφάρμοσαν ως κυβερνήσεις και στήριξαν ως αντιπολίτευση. Παλιοί και νέοι «σωτήρες» συμφωνούν με τη στροφή των ευρωπαϊκών και κρατικών δαπανών στις απαιτήσεις της πολεμικής εμπλοκής. Περιορίζουν την κριτική τους σε διαχειριστικά ζητήματα, όπως η «διαφάνεια» των αναθέσεων ή η «απορροφητικότητα» των κονδυλίων. Δεν θίγουν βεβαίως την ουσία: Τον ρόλο της Τοπικής και Περιφερειακής Διοίκησης ως τμήματος του κρατικού μηχανισμού και ενεργητικού παράγοντα για την υλοποίηση του αστικού σχεδιασμού, της ανάπτυξης για λίγους και της προσπάθειας ενσωμάτωσης εργατικών – λαϊκών δυνάμεων για την εκτόνωση της λαϊκής δυσαρέσκειας.
Καλούμε τους εργαζόμενους στους ΟΤΑ, συνολικά την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα, να οργανώσουν την πάλη τους ενάντια στη φοροληστεία, στην παραπέρα εμπορευματοποίηση και ιδιωτικοποίηση δημοτικών υπηρεσιών. Διεκδικούμε πλήρη κρατική χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό για δήμους και Περιφέρειες,
κατάργηση των τοπικών φόρων και τελών, μόνιμη και σταθερή εργασία για όλους και έργα που θα υπηρετούν τις σύγχρονες ανάγκες του λαού, όχι τα κέρδη των λίγων.