Από το Δεδέαγατς και τα Καϊλάρια μέχρι το Βέρτεκοπ και το Σόροβιτς, ο χάρτης της Ελλάδας έμοιαζε πολύ διαφορετικός

Ένας παλιός χάρτης, ένα εισιτήριο τρένου ή ένα διοικητικό έγγραφο των αρχών του 20ού αιώνα αρκεί για να προκαλέσει σύγχυση. Πόλεις που σήμερα γνωρίζουμε με ένα συγκεκριμένο όνομα εμφανίζονται ως Δεδέαγατς, Καϊλάρια, Βέρτεκοπ ή Σόροβιτς.

Οι μεγάλες αλλαγές άρχισαν κυρίως μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και την ενσωμάτωση νέων περιοχών στο ελληνικό κράτος. Κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, εκατοντάδες οικισμοί απέκτησαν νέα επίσημη ονομασία. Άλλοτε επανήλθαν αρχαία τοπωνύμια και άλλοτε επιλέχθηκαν ονόματα που συνδέονταν με πρόσωπα και γεγονότα της ελληνικής ιστορίας.

Δεν άλλαξαν όλες οι πόλεις όνομα ακριβώς το 1926. Ορισμένες μετονομασίες είχαν γίνει λίγα χρόνια νωρίτερα, ενώ άλλες ακολούθησαν λίγο αργότερα. Ωστόσο, πριν από περίπου έναν αιώνα, οι παρακάτω ονομασίες υπήρχαν ακόμη σε χάρτες και δημόσια έγγραφα.

Αλεξανδρούπολη – Από το Δεδέαγατς στη σημερινή ονομασία

Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1920, η Αλεξανδρούπολη ήταν γνωστή ως Δεδέαγατς. Η πόλη αναπτύχθηκε ιδιαίτερα κατά τον 19ο αιώνα, χάρη στη δημιουργία του λιμανιού και τη λειτουργία του σιδηροδρόμου.

Μετά την ενσωμάτωσή της στην Ελλάδα, το όνομα άλλαξε σε Αλεξανδρούπολη. Η επιλογή της νέας ονομασίας συνδέθηκε με την επίσκεψη του βασιλιά Αλέξανδρου στην περιοχή το καλοκαίρι του 1920. Το παλιό όνομα, πάντως, συνέχισε να χρησιμοποιείται για αρκετό διάστημα από τους κατοίκους και τον Τύπο.

Έδεσσα – Η πόλη που λεγόταν Βοδενά

Η σημερινή Έδεσσα ήταν για πολλούς αιώνες γνωστή ως Βοδενά ή Βοδηνά. Η ονομασία εμφανίζεται στις πηγές ήδη από τον Μεσαίωνα και συνδέεται με τη σλαβική λέξη «voda», δηλαδή νερό – μια αναφορά που ταιριάζει απόλυτα στην πόλη των καταρρακτών.

Στις αρχές του 20ού αιώνα επανήλθε η αρχαία ονομασία Έδεσσα. Έτσι, ένα όνομα που είχε σχεδόν χαθεί από την καθημερινή χρήση επέστρεψε και καθιερώθηκε ως η επίσημη ονομασία της πόλης.

Πτολεμαΐδα – Τα παλιά Καϊλάρια

Η Πτολεμαΐδα αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Μέχρι το 1927 ονομαζόταν Καϊλάρια, όνομα με το οποίο εμφανίζεται σε διοικητικά έγγραφα, στρατιωτικές αναφορές και παλιούς χάρτες.

Η μετονομασία σε Πτολεμαΐδα πραγματοποιήθηκε το 1927. Η νέα ονομασία συνδέθηκε με τον Πτολεμαίο Α΄, έναν από τους στρατηγούς του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ιδρυτή της δυναστείας των Πτολεμαίων στην Αίγυπτο. Ακόμη και σήμερα, πάντως, το όνομα Καϊλάρια παραμένει ζωντανό στην τοπική ιστορία.

Γιαννιτσά – Από τα Γενιτσά στη σημερινή γραφή

Πριν από έναν αιώνα, τα Γιαννιτσά καταγράφονταν επίσημα ως Γενιτσά. Η αλλαγή μπορεί να φαίνεται μικρή σε σχέση με άλλες πόλεις, ήταν όμως κανονική διοικητική μετονομασία.

Στις 18 Μαρτίου 1926, με σχετικό ΦΕΚ, ο οικισμός Γενιτσά μετονομάστηκε σε Γιαννιτσά, ενώ αντίστοιχα άλλαξε και το όνομα του τότε δήμου. Η νέα γραφή είναι εκείνη που διατηρείται μέχρι σήμερα.

Σκύδρα – Το άγνωστο σήμερα Βέρτεκοπ

Αρκετά πιο δύσκολο να αναγνωριστεί είναι το παλιό όνομα της Σκύδρας. Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα η κωμόπολη της Πέλλας ονομαζόταν Βέρτεκοπ και με αυτό το όνομα είχε οριστεί έδρα κοινότητας το 1918.

Η μετονομασία σε Σκύδρα έγινε επίσης στις 18 Μαρτίου 1926. Το παλιό τοπωνύμιο εξαφανίστηκε σταδιακά από τη δημόσια χρήση, αν και εξακολουθεί να εμφανίζεται σε παλιούς χάρτες και ιστορικά αρχεία.

Αμύνταιο – Όταν η πόλη λεγόταν Σόροβιτς

Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1920, το σημερινό Αμύνταιο ήταν γνωστό ως Σόροβιτς. Το όνομα συναντάται συχνά σε αναφορές για τους Βαλκανικούς Πολέμους, καθώς στην περιοχή διεξήχθη η Μάχη του Σόροβιτς τον Οκτώβριο του 1912.

Στις 8 Αυγούστου 1928, ο οικισμός και η κοινότητα μετονομάστηκαν επίσημα σε Αμύνταιον. Πρόκειται για ακόμη μία περίπτωση όπου ένα παλαιότερο τοπωνύμιο αντικαταστάθηκε από όνομα εμπνευσμένο από την αρχαία μακεδονική ιστορία.

Αριδαία – Από το Σούμποσκον στην Αρδέα και έπειτα στην Αριδαία

Η Αριδαία πέρασε από δύο διαφορετικές μετονομασίες. Το 1918 καταγραφόταν ως Σούμποσκον, ενώ το 1922 το όνομα άλλαξε σε Αρδέα.

Η σημερινή ονομασία καθιερώθηκε αρκετά αργότερα, το 1951, όταν η Αρδέα μετονομάστηκε σε Αριδαία. Αυτό σημαίνει ότι πριν από 100 χρόνια, ένας ταξιδιώτης δεν θα έβρισκε σε κανέναν επίσημο χάρτη την πόλη με το σημερινό της όνομα.

Ένας διαφορετικός χάρτης της Ελλάδας

Οι παλιές ονομασίες δεν αποτελούν απλώς γλωσσικές λεπτομέρειες. Κρύβουν μέσα τους μετακινήσεις πληθυσμών, αλλαγές συνόρων, διαφορετικές διοικήσεις και ολόκληρες περιόδους της ελληνικής ιστορίας.

Σήμερα, πολλά από αυτά τα ονόματα έχουν σχεδόν ξεχαστεί. Παραμένουν, όμως, σε παλιές φωτογραφίες, συμβόλαια, εφημερίδες και οικογενειακές διηγήσεις, υπενθυμίζοντας ότι ο χάρτης μιας χώρας δεν αλλάζει μόνο στα σύνορά του, αλλά και στις λέξεις που χρησιμοποιούμε για να ονομάσουμε κάθε τόπο.