Οι Κρητικοί στο μέτωπο του 1940: Η ιστορία της V Μεραρχίας

Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940, η είδηση της ιταλικής εισβολής διαδόθηκε σε ολόκληρη την Ελλάδα

Όταν η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο τον Οκτώβριο του 1940, χιλιάδες Κρητικοί κλήθηκαν να αφήσουν τις οικογένειες και τα χωριά τους για να πολεμήσουν μακριά από το νησί. Ανάμεσά τους βρίσκονταν οι άνδρες της V Μεραρχίας Κρητών, ενός στρατιωτικού σχηματισμού που συνδέθηκε με τις σκληρές μάχες του Αλβανικού Μετώπου.

Η ιστορία της V Μεραρχίας αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο της συμμετοχής της Κρήτης στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο.

Από την επιστράτευση μέχρι τις επιχειρήσεις στα ορεινά της Αλβανίας, οι στρατιώτες της βρέθηκαν αντιμέτωποι όχι μόνο με τις εχθρικές δυνάμεις, αλλά και με τις εξαιρετικά δύσκολες καιρικές συνθήκες του χειμώνα του 1940-1941.

Η είδηση του πολέμου έφτασε στην Κρήτη

Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940, η είδηση της ιταλικής εισβολής διαδόθηκε σε ολόκληρη την Ελλάδα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Το μωρό με το «μουστάκι» που «έσπασε» το διαδίκτυο: Το viral βίντεο που κάνει τον γύρο του διαδικτύου

Στην Κρήτη, οι κάτοικοι ενημερώνονταν από το ραδιόφωνο, τις αρχές και την προσωπική επικοινωνία ανάμεσα στα χωριά και τις πόλεις.

Οι καμπάνες, οι ανακοινώσεις και οι διαδικασίες επιστράτευσης άλλαξαν μέσα σε λίγες ώρες την καθημερινότητα χιλιάδων οικογενειών.

Άνδρες που μέχρι τότε εργάζονταν στα χωράφια, στα καταστήματα ή σε άλλες δραστηριότητες κλήθηκαν να παρουσιαστούν για στρατιωτική υπηρεσία.

Η συγκρότηση της V Μεραρχίας Κρητών

Η V Μεραρχία Πεζικού είχε ιστορικούς δεσμούς με την Κρήτη και περιλάμβανε μονάδες που συνδέονταν με διαφορετικές περιοχές του νησιού.

Στη σύνθεσή της περιλαμβάνονταν το 14ο Σύνταγμα Πεζικού Χανίων, το 44ο Σύνταγμα Πεζικού Ρεθύμνου και το 43ο Σύνταγμα Πεζικού Ηρακλείου.

Οι άνδρες της συγκροτούσαν μια δύναμη που έφερε στον πόλεμο την παρουσία πολλών κρητικών οικογενειών.

Η μετακίνησή τους προς την ηπειρωτική Ελλάδα και στη συνέχεια προς το μέτωπο αποτέλεσε μια δύσκολη επιχείρηση, ιδιαίτερα με τα μέσα μεταφοράς της εποχής.

Από την Κρήτη στα βουνά της Αλβανίας

Η V Μεραρχία μεταφέρθηκε από την Κρήτη προς την ηπειρωτική Ελλάδα μετά την έναρξη του πολέμου.

Σύμφωνα με το ιστορικό του σχηματισμού που δημοσιεύει ο Ελληνικός Στρατός, η Μεραρχία συμμετείχε στις επιχειρήσεις του Αλβανικού Μετώπου από τα τέλη Ιανουαρίου 1941.

Οι Κρητικοί στρατιώτες βρέθηκαν σε ορεινές περιοχές, με δύσκολη πρόσβαση και εξαιρετικά απαιτητικές συνθήκες διαβίωσης.

Το κρύο, το χιόνι και οι δυσκολίες ανεφοδιασμού αποτελούσαν καθημερινές προκλήσεις.

Οι μάχες στην Τρεμπεσίνα και στο Σεντέλι

Από τις σημαντικότερες επιχειρήσεις στις οποίες συμμετείχαν οι άνδρες της V Μεραρχίας ήταν εκείνες στην περιοχή της Τρεμπεσίνας και του Σεντελίου.

Η περιοχή είχε ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για τις επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού προς το Τεπελένι.

Οι μάχες πραγματοποιήθηκαν σε δύσβατο ορεινό έδαφος, όπου οι αντίπαλες δυνάμεις αγωνίζονταν για τον έλεγχο σημαντικών υψωμάτων.

Σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές, σκληρές συγκρούσεις σημειώθηκαν στα τέλη Ιανουαρίου και στα μέσα Φεβρουαρίου 1941.

Οι επιχειρήσεις απαιτούσαν μεγάλη αντοχή, καθώς οι στρατιώτες έπρεπε να μεταφέρουν εξοπλισμό και εφόδια σε περιοχές όπου η μετακίνηση ήταν εξαιρετικά δύσκολη.

Το κρύο ήταν ένας ακόμη αντίπαλος

Οι συνθήκες στα βουνά της Αλβανίας αποτελούν χαρακτηριστικό στοιχείο της ιστορίας του Ελληνοϊταλικού Πολέμου.

Οι χαμηλές θερμοκρασίες, οι χιονοπτώσεις και οι δυσκολίες μεταφοράς εφοδίων επιβάρυναν τους στρατιώτες.

Η παραμονή σε προωθημένες θέσεις απαιτούσε συνεχή επαγρύπνηση, ενώ οι μετακινήσεις πραγματοποιούνταν συχνά σε δύσκολα μονοπάτια.

Για τους άνδρες που είχαν μεγαλώσει και υπηρετήσει στην Κρήτη, η μετάβαση σε ένα τέτοιο πολεμικό περιβάλλον αποτελούσε πρόσθετη δοκιμασία.

Οι απώλειες και οι οικογένειες που περίμεναν

Οι μάχες του Αλβανικού Μετώπου προκάλεσαν ανθρώπινες απώλειες και τραυματισμούς.

Πίσω από κάθε στρατιώτη βρίσκονταν οικογένειες που περίμεναν νέα από το μέτωπο.

Σε χωριά της Κρήτης, η μνήμη των ανθρώπων που πολέμησαν διατηρήθηκε μέσα από οικογενειακές αφηγήσεις, φωτογραφίες, επιστολές και τοπικά μνημεία.

Η ιστορική έρευνα για τη V Μεραρχία περιλαμβάνει επίσης αναφορές στους πεσόντες και στις ιδιαίτερες συνθήκες των επιχειρήσεων.

Οι ακριβείς αριθμοί απωλειών χρειάζονται προσεκτική αντιπαραβολή με τα επίσημα στρατιωτικά αρχεία, καθώς διαφορετικές καταγραφές μπορεί να αφορούν διαφορετικές περιόδους ή κατηγορίες απωλειών.

Τι συνέβη μετά τη γερμανική εισβολή;

Στις 6 Απριλίου 1941, η ναζιστική Γερμανία επιτέθηκε στην Ελλάδα.

Η νέα στρατιωτική κατάσταση οδήγησε σε ανατροπή των επιχειρησιακών δεδομένων και σε υποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων από το Αλβανικό Μέτωπο.

Η V Μεραρχία βρέθηκε μέσα σε αυτή τη διαδικασία, μακριά από την Κρήτη.

Σύμφωνα με το ιστορικό του Ελληνικού Στρατού, ο σχηματισμός κινήθηκε προς την Πελοπόννησο και διαλύθηκε τον Μάιο του 1941, χωρίς να επιστρέψει οργανωμένα στο νησί για να συμμετάσχει στη Μάχη της Κρήτης.

Η σχέση με τη Μάχη της Κρήτης

Η απουσία της V Μεραρχίας από το νησί είχε σημασία για την κατάσταση της άμυνας της Κρήτης την άνοιξη του 1941.

Όταν ξεκίνησε η γερμανική αεραποβατική επίθεση στις 20 Μαΐου, η Κρήτη δεν διέθετε τον συγκεκριμένο οργανωμένο σχηματισμό που είχε σταλεί στο Αλβανικό Μέτωπο.

Στη Μάχη της Κρήτης συμμετείχαν ελληνικές και συμμαχικές δυνάμεις, αλλά και πολίτες που αντιστάθηκαν στην εισβολή.

Έτσι, η ιστορία της V Μεραρχίας συνδέει δύο διαφορετικά κεφάλαια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου: τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο και τη γερμανική εισβολή στην Κρήτη.

Η ιστορική μνήμη της V Μεραρχίας

Η πορεία της V Μεραρχίας Κρητών αποτελεί μέρος της νεότερης ιστορίας του νησιού.

Συνδέεται με την επιστράτευση, τις πολεμικές επιχειρήσεις, τις ανθρώπινες απώλειες και τις οικογενειακές μνήμες που μεταφέρθηκαν από γενιά σε γενιά.

Η αναζήτηση στρατιωτικών αρχείων, προσωπικών ημερολογίων και τοπικών μαρτυριών μπορεί να φωτίσει ακόμη περισσότερο την εμπειρία των ανθρώπων που βρέθηκαν στο μέτωπο.

Μια ιστορία που δεν πρέπει να ξεχαστεί

Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου αποτελεί αφορμή να θυμηθούμε όχι μόνο τα μεγάλα γεγονότα, αλλά και τους ανθρώπους που συμμετείχαν σε αυτά.

Για την Κρήτη, η V Μεραρχία αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της συμμετοχής του νησιού στον πόλεμο του 1940-1941.

Οι Κρητικοί στρατιώτες της V Μεραρχίας πολέμησαν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο τους, σε ένα από τα πιο απαιτητικά μέτωπα της εποχής. Η ιστορία τους παραμένει αναπόσπαστο κομμάτι της μνήμης της Κρήτης και της επετείου της 28ης Οκτωβρίου.