Δημογραφικό, πρωτογενής τομέας και καθημερινότητα στα χωριά: Οι προτεραιότητες της ειδικής γραμματείας για μια πραγματικά βιώσιμη ορεινή Ελλάδα

Η σύσταση της ειδικής γραμματείας για τις ορεινές περιοχές, με ενσωματωμένη τη «ρήτρα ορεινότητας», αποτελεί την πιο πρόσφατη θεσμική παρέμβαση της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση των διαχρονικών προβλημάτων της ελληνικής περιφέρειας, με τον Δήμαρχο Ανωγείων Σωκράτη Κεφαλογιάννη να εκφράζει συγκρατημένη αισιοδοξία αλλά και σαφείς επισημάνσεις για την ανάγκη ουσιαστικής εφαρμογής του μέτρου.

Όπως υπογράμμισε στο ραδιόφωνο του CRETAONE 102,3 και στον Γιάννη Ραψομανίκη, η δημιουργία της νέας Γραμματείας δεν είναι μια αποσπασματική πρωτοβουλία, αλλά το αποτέλεσμα μιας πολυετούς προσπάθειας που στόχο είχε να φέρει στο προσκήνιο την ανάγκη για εξειδικευμένες πολιτικές στις ορεινές περιοχές. Από τη θέση του ως δήμαρχος Ανώγειων και πρόεδρος της Επιτροπής Ορεινών Δήμων της ΚΕΔΕ, τόνισε ότι σε μια χώρα με έντονο ορεινό χαρακτήρα, η απουσία τέτοιων πολιτικών δεν είναι απλώς θεσμικό κενό αλλά αναπτυξιακό εμπόδιο με άμεσες συνέπειες στο δημογραφικό πρόβλημα.

Σύμφωνα με τον κ. Κεφαλογιάννη, στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας βρίσκεται στη «ρήτρα ορεινότητας», η οποία φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός ελέγχου κάθε δημόσιας πολιτικής. Στόχος είναι να αποτρέπεται η άκριτη εφαρμογή οριζόντιων μέτρων που, ενώ εξυπηρετούν τα αστικά κέντρα, δημιουργούν σοβαρά προβλήματα σε μικρές και απομακρυσμένες κοινότητες. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι ρυθμίσεις για τη λειτουργία σχολικών μονάδων που οδηγούν σε συγχωνεύσεις και μετακινήσεις μαθητών, αλλά και μέτρα όπως η υποχρεωτική εγκατάσταση ταμειακών συστημάτων σε μικρά καφενεία χωριών, τα οποία συχνά λειτουργούν περισσότερο ως κοινωνικοί πυρήνες παρά ως επιχειρήσεις.

Ο Δήμαρχος Ανωγείων επεσήμανε ότι το δημογραφικό αποτελεί το πιο πιεστικό ζήτημα για τις ορεινές περιοχές, με τη συνεχή αποχώρηση νέων και την εγκατάλειψη του πρωτογενούς τομέα να δημιουργούν ένα φαύλο κύκλο συρρίκνωσης. Αν και υπάρχουν εξαιρέσεις, όπως τα Ανώγεια, η γενική εικόνα είναι ανησυχητική, καθώς χωρίς παραγωγική δραστηριότητα δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη ανάπτυξη, ακόμη και σε περιοχές που εμφανίζουν τουριστική κίνηση.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Κεφαλογιάννης τόνισε ότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο η θεσμική αναγνώριση των ιδιαιτεροτήτων της ορεινότητας, αλλά η δημιουργία πραγματικών συνθηκών διαβίωσης που θα επιτρέψουν στους κατοίκους να παραμείνουν στον τόπο τους. Η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, όπως η υγεία και η εκπαίδευση, η συγκοινωνιακή σύνδεση και η ενίσχυση της καθημερινότητας αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις. Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη για στοχευμένα οικονομικά κίνητρα, ιδίως για νέους ανθρώπους και επιστήμονες, ώστε να καταστεί ελκυστική η επιστροφή στις ορεινές περιοχές.

Καταληκτικά, επισημαίνει ότι η επιτυχία της ειδικής γραμματείας θα κριθεί από το κατά πόσο η «ρήτρα ορεινότητας» θα εφαρμοστεί στην πράξη και μάλιστα οριζόντια σε όλα τα υπουργεία. Όπως σημειώνει, τα προβλήματα των ορεινών περιοχών είναι πολυεπίπεδα και δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποσπασματικά. Η νέα πρωτοβουλία δημιουργεί ένα σημαντικό θεσμικό εργαλείο, ωστόσο το πραγματικό στοίχημα παραμένει η μετατροπή του σε απτές πολιτικές που θα αλλάξουν την καθημερινότητα των κατοίκων της ελληνικής υπαίθρου.