Το αρκτικό χωριό που επιχείρησε να «καταργήσει» τον χρόνο: Η τουριστική απάτη πίσω από το φαινόμενο του Σομαρόι

Η αλήθεια για την περίφημη εκστρατεία στη Νορβηγία, το δημόσιο «συγγνώμη» της υπηρεσίας τουρισμού και η πραγματική ζωή των κατοίκων κάτω από τον ήλιο του μεσονυχτίου

Το 2019, ένα μικρό νησί στη νορβηγική Αρκτική βρέθηκε στο επίκεντρο της παγκόσμιας δημοσιότητας, όταν οι κάτοικοί του φέρονταν αποφασισμένοι να προχωρήσουν σε μια ασυνήθιστη πρωτοβουλία: να καταργήσουν τον χρόνο. Το Σομαρόι (Sommarøy), ένα ψαροχώρι περίπου 56 χιλιόμετρα δυτικά του Τρόμσο, παρουσιάστηκε τότε ως η κοινότητα που φιλοδοξούσε να γίνει η πρώτη «ζώνη χωρίς χρόνο» στον κόσμο. Η ιδέα ήταν οι κάτοικοι να απαλλαγούν από τους περιορισμούς των ωραρίων κατά τη διάρκεια των 69 ημερών του καλοκαιριού, όταν ο ήλιος δεν δύει ποτέ.

Ρολόγια κρεμάστηκαν σε μια κοντινή γέφυρα, συμβολίζοντας την εγκατάλειψη της συμβατικής μέτρησης του χρόνου, ενώ ένας ιδιοκτήτης ξενοδοχείου παρέδωσε σε μέλος του νορβηγικού κοινοβουλίου αίτημα με υπογραφές κατοίκων. Τα διεθνή μέσα ενημέρωσης αγκάλιασαν με ενθουσιασμό την ιστορία, παρουσιάζοντας το χωριό ως έναν τόπο που επιχειρούσε να απελευθερωθεί από την καθημερινή εξάρτηση από τα ρολόγια. Υπήρχε όμως ένα πρόβλημα: η εκστρατεία δεν ήταν ακριβώς αυτό που φαινόταν.

Η αλήθεια πίσω από την κατάργηση του χρόνου

Όπως υπενθυμίζει το BBC σε ταξιδιωτικό του αφιέρωμα επτά χρόνια αργότερα, πολλοί κάτοικοι του νησιού είχαν εξαρχής απορήσει με την τεράστια δημοσιότητα. Η ιδέα μιας κοινωνίας που λειτουργεί χωρίς καμία αναφορά στην ώρα τους φαινόταν μάλλον ανεφάρμοστη. Πώς θα μπορούσε ένα ξενοδοχείο να λειτουργεί χωρίς συγκεκριμένες ώρες άφιξης και αναχώρησης; Θα έπρεπε ένα καφέ να παραμένει ανοιχτό ολόκληρο το εικοσιτετράωρο, μήπως κάποιος επιθυμούσε να γευματίσει στις τέσσερις τα ξημερώματα; Και τι θα γινόταν με τα παιδιά που έπρεπε να πηγαίνουν σχολείο;

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Επεισόδιο με πυροβολισμούς στη Γόρτυνα: Γάζωσαν αυτοκίνητο για κτηματικές διαφορές

Τελικά αποκαλύφθηκε ότι πίσω από την εκστρατεία βρισκόταν η Innovation Norway, η κρατική υπηρεσία προώθησης του τουρισμού της Νορβηγίας. Παρότι ορισμένοι νησιώτες είχαν συμμετάσχει στην πρωτοβουλία, άλλοι φέρονταν να μην είχαν καν ενημερωθεί. Όταν έγινε γνωστός ο ρόλος της υπηρεσίας, ο επικεφαλής της αναγκάστηκε να ζητήσει δημόσια συγγνώμη.

Τα ρολόγια εξαφανίστηκαν σύντομα από τη γέφυρα και η καμπάνια εγκαταλείφθηκε, αφήνοντας πίσω της μια παράξενη ιστορία τουριστικής προβολής. Ωστόσο, πέρα από τη διαφημιστική σκοπιμότητα, η ιδέα εξακολουθεί να ασκεί μια ιδιαίτερη γοητεία: θα μπορούσε η ζωή σε έναν τόπο όπου ο ήλιος δεν δύει για εβδομάδες να αλλάξει πραγματικά την αντίληψη των ανθρώπων για τον χρόνο;

Η μέρα δεν τελειώνει

Στο Σομαρόι, βόρεια του Αρκτικού Κύκλου, ο ήλιος παραμένει πάνω από τον ορίζοντα από τις 18 Μαΐου έως τις 26 Ιουλίου. Για περισσότερο από δύο μήνες, η εναλλαγή ημέρας και νύχτας εξαφανίζεται. Τον χειμώνα συμβαίνει το αντίθετο: ο ήλιος δεν ανατέλλει και οι κάτοικοι μπορεί να γευματίζουν μέσα στο βαθύ σκοτάδι.

Θέλοντας να διαπιστώσει πώς επηρεάζει αυτή η ιδιαιτερότητα την καθημερινότητα, δημοσιογράφος του BBC ταξίδεψε στο νησί. Η πρώτη υπενθύμιση ότι ο χρόνος εξακολουθεί να έχει σημασία ήρθε πριν ακόμη φτάσει στον προορισμό του: το λεωφορείο από το Τρόμσο αναχωρούσε ακριβώς στις 11:30 και αν το έχανε, θα έπρεπε να περιμένει μέχρι την επόμενη ημέρα. Το ταξίδι διαρκεί μία ώρα και 40 λεπτά. Το λεωφορείο διασχίζει γέφυρες, περνά δίπλα από φιόρδ και μικρούς οικισμούς, ενώ η κίνηση αραιώνει σταδιακά όσο απομακρύνεται από το Τρόμσο.

Στο τέλος της διαδρομής αποκαλύπτεται ένα εντυπωσιακό αρκτικό τοπίο: πολύχρωμα σπίτια διάσπαρτα στα νησάκια, μικρά λιμάνια με κτίσματα πάνω σε πασσάλους και ορεινοί όγκοι που διατηρούν το χιόνι τους ακόμη και στα μέσα του καλοκαιριού.

Το χωριό αριθμεί περίπου 300 μόνιμους κατοίκους, όμως ο πληθυσμός του αυξάνεται το καλοκαίρι και τα Σαββατοκύριακα, όταν Νορβηγοί επισκέπτονται τις εξοχικές κατοικίες τους.

«Είναι απίστευτο»

Ένα από τα πρώτα πρόσωπα που συνάντησε ο δημοσιογράφος ήταν η Εύα Κατσίνσκι, μια Πολωνή τουρίστρια που αποφάσισε να επισκεφθεί το νησί εξαιτίας της δημοσιότητας που είχε λάβει η εκστρατεία του 2019. «Πάντα ήθελα να δω τον ήλιο του μεσονυχτίου», είπε στο BBC.

Η ίδια περιέγραψε την καθημερινότητά της στην πατρίδα της ως ιδιαίτερα απαιτητική και παραδέχεται ότι την προσέλκυσε η προοπτική να περάσει λίγες ημέρες χωρίς να ανησυχεί διαρκώς για την ώρα.

Όταν όμως έφτασε στο Σομαρόι, η πρώτη της εντύπωση ήταν κάπως απογοητευτική. «Την πρώτη ημέρα απογοητεύτηκα λίγο, επειδή, φυσικά, ο χρόνος είναι απαραίτητος για να λειτουργεί ο κόσμος», αναφέρει.

Τα εστιατόρια και τα καταστήματα έκλειναν στις προκαθορισμένες ώρες τους, ενώ ούτε η υποδοχή του ξενοδοχείου λειτουργούσε όλη τη νύχτα. Σταδιακά, ωστόσο, άλλαξε στάση. Έκλεισε το κινητό της και άρχισε να απολαμβάνει τον διαφορετικό ρυθμό ζωής.

Όπως εξήγησε, ίσως τελικά η ίδια η συζήτηση γύρω από τον χρόνο να ήταν αρκετή για να αλλάξει την οπτική της, καθώς στο νησί η ώρα φαίνεται να έχει μικρότερη σημασία απ’ ό,τι στην καθημερινότητά της.

Ανάλογη ήταν και η εμπειρία του Ολλανδού Βάουτερ Ντε Βιτ, ο οποίος αποφάσισε να εκμεταλλευτεί το διαρκές φως της ημέρας για μια ασυνήθιστη δραστηριότητα. «Είναι απίστευτο», είπε, περιγράφοντας πως πήγε για μπάνιο τα μεσάνυχτα, με τον ήλιο ακόμη στον ουρανό. Χωρίς ρολόι, όπως παραδέχεται, δεν θα μπορούσε να υπολογίσει τι ώρα ήταν. Το μόνο μειονέκτημα ήταν ότι το νερό ήταν αρκετά κρύο.

Τι λένε οι κάτοικοι για την ιστορία που έκανε το χωριό διάσημο

Οι μόνιμοι κάτοικοι εμφανίζονται περισσότερο επιφυλακτικοί απέναντι στο θέμα. Η τεράστια δημοσιότητα του 2019 και ο αδέξιος χειρισμός της εκστρατείας από την Innovation Norway έχουν αφήσει μια δυσάρεστη ανάμνηση σε αρκετούς από αυτούς.

Εργαζόμενος σε ξενοδοχείο, ο οποίος ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του, εξήγησε στο BBC ότι η ιδέα της ζωής χωρίς χρόνο αποτελούσε παλαιότερα περισσότερο μια ευχάριστη συζήτηση μεταξύ των κατοίκων παρά ένα πραγματικό σχέδιο. «Το καλοκαίρι, κατά κάποιον τρόπο, ζούμε έτσι και αλλιώς έξω από τον χρόνο», αναφέρει.

Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν δεν υπάρχει πελατεία, κάποιος καταστηματάρχης μπορεί να κλείσει το μαγαζί του για να πάει για ψάρεμα. Τα παιδιά μένουν ξύπνια μέχρι αργά, επειδή την επόμενη ημέρα δεν έχουν σχολείο, ενώ πολλοί βρίσκονται σε διακοπές.

Ολόκληρη η κοινότητα κινείται σε πιο χαλαρούς ρυθμούς αλλά η εκστρατεία μετέτρεψε την τοπική ζωή σε διεθνές θέαμα. Στην αρχή, όπως εξήγησε ο κάτοικος, η δημοσιότητα δεν έκανε καλό στο χωριό, καθώς οι επισκέπτες ήθελαν να συζητούν σχεδόν αποκλειστικά για την κατάργηση του χρόνου.

Με την πάροδο των ετών, πάντως, η κατάσταση εξομαλύνθηκε. Η καθημερινότητα έχει επιστρέψει σε μεγάλο βαθμό στους προηγούμενους ρυθμούς της, ενώ η αναγνωρισιμότητα που απέκτησε το Σομαρόι εξακολουθεί να προσελκύει τουρίστες.

Μια βόλτα στις 03:30 τα ξημερώματα με τον ήλιο στον ουρανό

Για να καταλάβει καλύτερα τι σημαίνει να ζει κανείς σε έναν τόπο όπου το σκοτάδι απουσιάζει, ο δημοσιογράφος του BBC αποφάσισε να πραγματοποιήσει ένα μικρό πείραμα. Κατά τη διαμονή του, παρατήρησε ότι το χωριό ήταν τόσο ήσυχο ώστε δύσκολα μπορούσε να ξεχωρίσει τις ώρες μεταξύ τους. Δεν υπήρχε κίνηση στους δρόμους ούτε ο συνηθισμένος θόρυβος που έχουν οι κατοικημένες περιοχές.

Έτσι, με μια δόση ειρωνείας απέναντι στην ίδια την ιδέα της κατάργησης του χρόνου, ρύθμισε το ξυπνητήρι του για τις 03:30 τα ξημερώματα και βγήκε να περπατήσει. Αθόρυβα, για να μην ξυπνήσει τους υπόλοιπους επισκέπτες, άφησε το ξενοδοχείο και περιπλανήθηκε στους έρημους δρόμους, μέχρι την ακτή.

Γλάροι πετούσαν από πάνω του και αποδημητικά πουλιά κινούνταν στα ρηχά νερά. Τα σπίτια παρέμεναν ήσυχα και οι δρόμοι εντελώς άδειοι. Κανένας άνθρωπος δεν βρισκόταν εκείνη την ώρα έξω αλλά τότε, όπως περιέγραψε, συνέβη κάτι απρόσμενο.

Μέσα στην απόλυτη ησυχία, ένιωσε ένα ξαφνικό κύμα ευφορίας. Δεν μπορούσε να καταλάβει αν το συναίσθημα οφειλόταν στην πρωτόγνωρη εμπειρία του τοπίου ή σε μια πραγματική αίσθηση ότι είχε, έστω προσωρινά, ξεφύγει από τα όρια του χρόνου.

Πηγή: protothema.gr