28η Οκτωβρίου: Η επέτειος που γιορτάστηκε για πρώτη φορά μέσα στην Κατοχή

Ο πρώτος εορτασμός έγινε το 1941, ενώ η Αθήνα βρισκόταν υπό κατοχή – Πώς η 28η Οκτωβρίου μετατράπηκε από μια ημέρα πολέμου σε εθνική επέτειο

Σήμερα η 28η Οκτωβρίου είναι συνδεδεμένη με σημαίες, παρελάσεις, σχολικές γιορτές και εκδηλώσεις σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Όταν, όμως, συνέβησαν τα γεγονότα του 1940, κανείς δεν μπορούσε να γνωρίζει ότι η συγκεκριμένη ημερομηνία θα μετατρεπόταν λίγα χρόνια αργότερα σε μία από τις σημαντικότερες εθνικές επετείους της χώρας.

Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι ο πρώτος εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου δεν έγινε μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Απαγχονίστηκε κτηνοτρόφος στα Τρίκαλα – Είχε καεί η στάνη του το προηγούμενο βράδυ

Έγινε μέσα στην Κατοχή.

Έναν χρόνο μετά το «Όχι»

Στις 28 Οκτωβρίου 1941 είχε συμπληρωθεί ακριβώς ένας χρόνος από την ιταλική επίθεση κατά της Ελλάδας.

Η πραγματικότητα, όμως, ήταν πλέον εντελώς διαφορετική.

Η χώρα είχε καταληφθεί από τις δυνάμεις του Άξονα, μετά τη γερμανική εισβολή του Απριλίου του 1941, και η Αθήνα βρισκόταν υπό γερμανική κατοχή.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες πραγματοποιήθηκε ο πρώτος εορτασμός της επετείου.

Σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές, η πρώτη εκδήλωση έγινε στο κεντρικό κτίριο και στον προαύλιο χώρο του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Δεν υπήρχαν επίσημες παρελάσεις και κρατικές τελετές.

Υπήρχε όμως η ανάγκη να διατηρηθεί ζωντανή η μνήμη της 28ης Οκτωβρίου 1940.

Η 28η Οκτωβρίου ως πράξη αντίστασης

Υπό το καθεστώς της Κατοχής, ο εορτασμός της επετείου αποκτούσε διαφορετικό νόημα.

Δεν αποτελούσε απλώς μια αναφορά στις μάχες του προηγούμενου έτους.

Η υπενθύμιση του «Όχι» και της αντίστασης απέναντι στην ιταλική εισβολή είχε πλέον και έναν έντονο συμβολισμό απέναντι στις δυνάμεις που κατείχαν τη χώρα.

Η επέτειος άρχισε έτσι να αποκτά χαρακτήρα που ξεπερνούσε τα ίδια τα γεγονότα της 28ης Οκτωβρίου 1940.

Μετατρεπόταν σε σύμβολο αντίστασης και ελευθερίας.

Ο εορτασμός στην πλατεία Συντάγματος

Έναν χρόνο αργότερα, στις 28 Οκτωβρίου 1942, η επέτειος τιμήθηκε ξανά.

Αυτή τη φορά, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση στην πλατεία Συντάγματος, με πρωτοβουλία αντιστασιακών οργανώσεων.

Η Αθήνα εξακολουθούσε να βρίσκεται υπό Κατοχή.

Παρά τον κίνδυνο που συνεπαγόταν οποιαδήποτε δημόσια εκδήλωση, η επέτειος είχε ήδη αρχίσει να εδραιώνεται στη συλλογική συνείδηση.

Η 28η Οκτωβρίου δεν ήταν πλέον μόνο η ημερομηνία κατά την οποία ξεκίνησε ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος.

Ήταν μια ημέρα που υπενθύμιζε ότι η Ελλάδα είχε επιλέξει να αντισταθεί.

Πότε καθιερώθηκε επίσημα

Η επίσημη καθιέρωση της 28ης Οκτωβρίου ως ημέρας εθνικού εορτασμού έγινε μετά την απελευθέρωση της Αθήνας.

Στις 24 Οκτωβρίου 1944 εκδόθηκε διάταγμα με το οποίο η 28η Οκτωβρίου καθιερώθηκε ως ημέρα εθνικού εορτασμού.

Λίγες ημέρες αργότερα πραγματοποιήθηκε ο πρώτος επίσημος εορτασμός της επετείου στην ελεύθερη πλέον Αθήνα.

Στις 28 Οκτωβρίου 1944 έγινε παρέλαση ενώπιον του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου.

Η ημερομηνία που είχε ήδη τιμηθεί αυθόρμητα κατά τη διάρκεια της Κατοχής αποκτούσε πλέον και επίσημη κρατική υπόσταση.

Γιατί η 28η Οκτωβρίου έμεινε τόσο ισχυρή στη συλλογική μνήμη

Η Ελλάδα δεν επέλεξε ως μεγάλη εθνική επέτειο κάποια ημερομηνία που σηματοδοτούσε το τέλος του πολέμου.

Επέλεξε την ημέρα της άρνησης του ιταλικού τελεσιγράφου και της έναρξης της αντίστασης.

Και αυτό έχει τη δική του σημασία.

Η 28η Οκτωβρίου δεν συμβολίζει τη νίκη με τη στενή στρατιωτική έννοια.

Συμβολίζει πρωτίστως την απόφαση μιας χώρας να μην αποδεχθεί τους όρους που της επιβλήθηκαν.

Αυτό ήταν και το στοιχείο που έκανε την επέτειο ιδιαίτερα ισχυρή στα χρόνια της Κατοχής.

Μια επέτειος που γεννήθηκε πριν ακόμη τελειώσει ο πόλεμος

Περισσότερες από οκτώ δεκαετίες αργότερα, οι παρελάσεις και οι επίσημες τελετές μπορεί να θεωρούνται αυτονόητο μέρος της 28ης Οκτωβρίου.

Η ιστορία της επετείου, όμως, ξεκίνησε πολύ διαφορετικά.

Χωρίς επίσημες εξέδρες.

Χωρίς κρατικό εορτασμό.

Και κυρίως, χωρίς η Ελλάδα να είναι ακόμη ελεύθερη.

Η πρώτη 28η Οκτωβρίου τιμήθηκε το 1941, μέσα στην Κατοχή.

Τρία χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 1944, η ίδια ημερομηνία γιορτάστηκε για πρώτη φορά επίσημα στην απελευθερωμένη Αθήνα.

Έτσι, μια ημερομηνία που ξεκίνησε ως η αρχή ενός πολέμου μετατράπηκε σταδιακά σε ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της νεότερης ελληνικής ιστορίας.