Από την «Άνω Γη» του Ψηλορείτη μέχρι ένα κόκκινο σπίτι στο Ρέθυμνο, πίσω από ορισμένα κρητικά τοπωνύμια κρύβονται ιστορίες αιώνων

Τα ονόματα των χωριών της Κρήτης πολλές φορές τα προφέρουμε χωρίς να αναρωτιόμαστε από πού προήλθαν. Κι όμως, πίσω από αρκετά από αυτά κρύβονται ιστορίες που ταξιδεύουν στη Βυζαντινή περίοδο, στη Βενετοκρατία, σε παλιές οικογένειες, ακόμη και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ίδιου του κρητικού τοπίου.

Σε ορισμένες περιπτώσεις οι ιστορικές πηγές δίνουν σαφείς ενδείξεις. Σε άλλες, η παράδοση έχει διασώσει περισσότερες από μία εκδοχές.

Ανώγεια: Η «Άνω Γη» του Ψηλορείτη

Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα της Κρήτης είναι τα Ανώγεια.

Η επικρατέστερη ερμηνεία συνδέει το όνομα με την ίδια τη γεωγραφική θέση του οικισμού: «άνω γη», δηλαδή τόπος χτισμένος ψηλά.

Τα Ανώγεια βρίσκονται στις πλαγιές του Ψηλορείτη και η ονομασία τους φαίνεται να περιγράφει με τον πιο απλό τρόπο τη θέση του χωριού.

Ζαρός: Το χωριό των πολλών νερών

Στους νότιους πρόποδες του Ψηλορείτη βρίσκεται ο Ζαρός, ένας τόπος άρρηκτα συνδεδεμένος με το νερό.

Μία από τις γνωστότερες ερμηνείες θέλει το όνομα να συνδέεται με το «ζα», με την έννοια του «πολύ», και το «ρέω».

Με αυτή την εκδοχή, η ονομασία μπορεί να αποδοθεί ως ο τόπος όπου «ρέει πολύ νερό», κάτι που ταιριάζει απόλυτα σε μια περιοχή γνωστή για τις πηγές και τα άφθονα νερά της.

Πιτσίδια: Μια ονομασία που «ταξιδεύει» μέχρι τη Μικρά Ασία

Τα Πιτσίδια, κοντά στα Μάταλα, έχουν ένα όνομα που σύμφωνα με την τοπική παράδοση μπορεί να κρύβει μια πολύ μεγαλύτερη διαδρομή.

Μία από τις εκδοχές συνδέει τους πρώτους κατοίκους με την Πισιδία της Μικράς Ασίας και με πληθυσμούς που εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη μετά την ανακατάληψη του νησιού από τον Νικηφόρο Φωκά το 961 μ.Χ.

Σύμφωνα με αυτή την παράδοση, το «Πισιδία» μεταβλήθηκε σταδιακά στη λαϊκή προφορά μέχρι να καταλήξει στο σημερινό «Πιτσίδια».

Πρόκειται για μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εκδοχές γύρω από την προέλευση ενός κρητικού τοπωνυμίου, χωρίς ωστόσο να θεωρείται απολύτως βέβαιη.

Γαβαλοχώρι: Το χωριό μιας βυζαντινής οικογένειας

Στον Αποκόρωνα των Χανίων βρίσκεται το Γαβαλοχώρι, ένας από τους γνωστότερους παραδοσιακούς οικισμούς της περιοχής.

Σύμφωνα με την παράδοση, το όνομα του χωριού συνδέεται με τη βυζαντινή οικογένεια των Γαβαλάδων, η οποία φέρεται να εγκαταστάθηκε στην Κρήτη κατά τους βυζαντινούς χρόνους.

Το Γαβαλοχώρι εμφανίζεται και σε παλαιότερες καταγραφές της περιόδου της Βενετοκρατίας, γεγονός που δείχνει ότι η ονομασία έχει βαθιές ρίζες στον χρόνο.

Ρουσσοσπίτι: Το μυστηριώδες «κόκκινο σπίτι»

Λίγα χιλιόμετρα έξω από το Ρέθυμνο βρίσκεται το Ρουσσοσπίτι, η ονομασία του οποίου έχει γεννήσει περισσότερες από μία ιστορίες.

Η πιο γνωστή εκδοχή αναφέρει ότι στην περιοχή υπήρχε ένα «ρούσσο» σπίτι, δηλαδή ένα σπίτι με κόκκινη όψη, από το οποίο τελικά πήρε το όνομά του ολόκληρος οικισμός.

Υπάρχει όμως και διαφορετική παράδοση που συνδέει την ονομασία με μία Ρωσίδα γυναίκα που φέρεται να έζησε στην περιοχή.

Το βέβαιο είναι ότι το όνομα του οικισμού εμφανίζεται ήδη σε καταγραφές της περιόδου της Βενετοκρατίας.

Καλύβες: Από τα πρόχειρα καταλύματα σε ολόκληρο χωριό

Οι Καλύβες του Αποκόρωνα αποτελούν σήμερα έναν από τους γνωστότερους παραθαλάσσιους οικισμούς των Χανίων.

Μία από τις εκδοχές για την προέλευση του ονόματος αναφέρει ότι στην περιοχή υπήρχαν καλύβες που έφτιαχναν γεωργοί στα κτήματά τους, ώστε να μπορούν να μένουν κοντά στις καλλιέργειές τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Με τα χρόνια, τα μικρά αυτά καταλύματα φαίνεται ότι έδωσαν το όνομά τους στον οικισμό που δημιουργήθηκε στην περιοχή.

Μαργαρίτες: Λουλούδια ή κάτι διαφορετικό;

Οι Μαργαρίτες του Μυλοποτάμου είναι γνωστές σήμερα κυρίως για τη μεγάλη παράδοσή τους στην αγγειοπλαστική.

Για την προέλευση της ονομασίας υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές.

Η πιο απλή τη συνδέει με τις μαργαρίτες που φύτρωναν στην περιοχή. Άλλες θεωρίες επιχειρούν να συνδέσουν το όνομα με παλαιότερους όρους και με την κεραμική παράδοση του χωριού.

Σε παλαιότερες πηγές ο οικισμός εμφανίζεται και με διαφορετικές μορφές του σημερινού ονόματός του, αφήνοντας ακόμη ανοιχτή τη συζήτηση για την ακριβή προέλευσή του.

Η ιστορία της Κρήτης κρύβεται και στα ονόματά της

Τα τοπωνύμια δεν είναι απλώς λέξεις πάνω σε έναν χάρτη.

Διατηρούν ίχνη από ανθρώπους που πέρασαν από έναν τόπο, μετακινήσεις πληθυσμών, παλιές οικογένειες, επαγγέλματα, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τοπίου αλλά και ιστορίες που πέρασαν προφορικά από γενιά σε γενιά.

Και στην Κρήτη, όπου σχεδόν κάθε χωριό έχει κάτι να διηγηθεί, πολλές φορές αρκεί μια απλή ερώτηση:

«Γιατί το λένε έτσι;»

Η απάντηση μπορεί να μας ταξιδέψει εκατοντάδες χρόνια πίσω.

#ΧΩΡΙΑ

Προσθέστε το cretaone.gr ως προτιμώμενη πηγή στο Google