Λασίθι: Η μετατροπή της Σπιναλόγκας σε Λεπροκομείο

Η επίσημη απόφαση μετατροπής της Σπιναλόγκας σε Λεπροκομείο ελήφθη από την Κρητική Πολιτεία στις 30 Μαΐου 1903 

Προ ημερών αναφερθήκαμε στο έργο του Λοχαγού Ιωάννη Νουχάκη με τον τίτλο «Κρητική Χωρογραφία». Το εξέδωσε το 1903 και πρόκειται για έναν εξαιρετικά αναλυτικό τόμο, ο οποίος καταγράφει την εικόνα της Κρήτης κατά την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας. Τη νησίδα επισκέφθηκε ο Νουχάκης λίγο πριν αυτή μετατραπεί σε Λεπροκομείο.

Η επίσημη απόφαση μετατροπής της Σπιναλόγκας σε Λεπροκομείο ελήφθη από την Κρητική Πολιτεία στις 30 Μαΐου 1903. Οι πρώτοι 251 ασθενείς, προερχόμενοι από διάφορα σημεία της Κρήτης, έφτασαν στο νησί στις 13 Οκτωβρίου 1904.

Γιατί επιλέχθηκε η Σπιναλόγκα; Υπήρχαν τρεις βασικοί λόγοι που οδήγησαν τις αρχές σε αυτή την επιλογή:

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Η Κρήτη έχει ένα «σύνορο» που δεν φαίνεται σε κανέναν χάρτη – Περνάς λίγα χιλιόμετρα και αλλάζουν λέξεις, προφορές και ολόκληρες τοπικές συνήθειες

α) Η ανάγκη για απόλυτη απομόνωση: Εκείνη την εποχή, η λέπρα θεωρούνταν εξαιρετικά μεταδοτική και ανίατη ασθένεια. Η ιατρικήκοινότητα πίστευε ότι ο μόνος τρόπος για να σταματήσει η εξάπλωση ήταν ο πλήρης περιορισμός των ασθενών. Ως νησί, η Σπιναλόγκα προσέφερε έναν φυσικό φραγμό που εμπόδιζε την επαφή των ασθενών με τον υγιή πληθυσμό.

β) Οι «μεσκινιές» και το κοινωνικό στίγμα: Πριν τη Σπιναλόγκα, οι λεπροί στην Κρήτη ζούσαν σε άθλιες συνθήκες σε γκέτο, έξω από τις μεγάλες πόλεις, τις λεγόμενες «μεσκινιές». Η παρουσία τους προκαλούσε φόβο και κοινωνική αναταραχή. Η μεταφορά τους στο νησί ήταν ένας τρόπος για την κυβέρνηση να τους «εξαφανίσει» από τα μάτια της κοινής γνώμης.

γ) Η εκδίωξη των Οθωμανών κατοίκων: Στις αρχές του 20ου αιώνα, στη Σπιναλόγκα κατοικούσαν ακόμη περίπου 1.000 Οθωμανοί, οι οποίοι αρνούνταν να εγκαταλείψουν το νησί παρά τις πολιτικές αλλαγές. Η ανακήρυξη του νησιού ως λεπροκομείο λειτούργησε ως στρατηγική κίνηση για να τους αναγκάσει να φύγουν, καθώς ο φόβος της νόσου τους ώθησε σε μαζική αποχώρηση.

ΥΓ: Η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Λέπρας γιορτάζεται κάθε χρόνο την τελευταία Κυριακή του Ιανουαρίου (25/1/2026), με πρωτοβουλία της Διεθνούς Ένωσης κατά της Λέπρας (ILEP).

Η Σπιναλόγκα το 1903

με τους 272 Οθωμανούς κατοίκους της

Ας δούμε τι γράφει ο Νουχάκης για τη Σπιναλόγκα, το 1903, στο έργο του «Κρητική Χωρογραφία», λίγο πριν αυτή μετατραπεί σε Λεπροκομείο:

«Σπιναλόγγα (Μακρακάνθα) νῆσος ξηρά, βραχώδης καὶ ἄγονος, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὑπάρχει κώμη περιβαλλομένη ὑπὸ Ἑνετικοῦ φρουρίου, ἔδρα Τελωνειακού Σταθμοῦ ὑπαγομένου εἰς τὸ Ὑποτελωνείον Ἱεραπέτρας καὶ Μουσουλμανικού Σχολείου, ἔχει περίπου 272 κατοίκους ἀσχολουμένους περὶ τὴν ἁλιείαν καὶ ναυτιλίαν, καὶ οἵτινες πάντες ἦσαν Ἑνετοὶ ἐξομόσαντες τὸν Χριστιανισμόν τῷ 1715, ὅτε παρεδόθη ἡ νῆσος εἰς τοὺς Τούρκους».

»Λίαν ἐγγὺς πρὸς Ν αὐτῆς κεῖται μικρὰν νησὶς (εννοεί την Κολοκύθα) εὔφορος πρὸς παραγωγὴν δημητριακῶν καρπῶν καὶ κερατίων (χαρουπιών), ἣν καλλιεργοῦσιν οἱ κάτοικοι Σπιναλόγγας. Ἡ νησὶς αὕτη ἑνοῦται μετὰ τῆς ξηρᾶς διὰ στενοῦ καὶ χθαμαλοῦ ἰσθμοῦ τὸν ὁποῖον ἀπέκοψεν ὁ Γάλλος στρατηγὸς τῆς κατοχῆς τῷ 1897 Dupurugé κατασκευάσας μικρὰν διώρυγα».

»Ἔχει τρεῖς λιμένας, τὸν τῆς Σπιναλόγγας λίαν εὐρύχωρον πρὸς Β τοῦ φρουρίου, τὸν τῆς Κολοκύθας Α τῆς Χερσονήσου καὶ κλείεται ὑπὸ στενοῦ καὶ ἐπιμήκους νησιδίου (εννοεί το Γλαρονήσι) καὶ τὸν τοῦ Πόρου Ν τοῦ ἰσθμοῦ, ὅστις εἶναι ἀσφαλέστερος. Τῷ 1897 οἱ ὑπὸ τὸν ᾿Αρ. Κόρακαν ἐπαναστάται ἐβομβάρδισαν αὐτήν».

Πηγή: anatolh.com