Γιορτή σήμερα 21 Μαΐου

Γιορτή σήμερα, Πέμπτη 21 Μαΐου 2026 – ποιοι γιορτάζουν σήμερα σύμφωνα με το εορτολόγιο. Σήμερα, η Εκκλησία τιμά τη μνήμη των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, καθώς και την Ανάληψη του Χριστού.

Ως εκ τούτου, την Πέμπτη 21 Μαΐου 2026 γιορτάζουν τα εξής ονόματα:

Ελένη, Έλενα, Ελεάννα, Ελεάνα, Ελίνα, Λένα, Λενίτσα, Λένγκω, Λενιώ, Ελεονόρα, Ελεονώρα, Νόρα, Μαριλένα, Ελενάκι, Νίτσα, Νέλη
Κωνσταντίνος, Κώστας, Κωστής, Κωσταντίνος, Κωνσταντίνα, Κωνσταντία, Κωσταντίνα, Κωστούλα, Ντίνα, Νάντια
Νεφέλη *

Ακόμα, στις 21 Μαΐου έχει οριστεί η Παγκόσμια Ημέρα Πολιτισμού.

Γιορτή 21 Μαΐου – Άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη

Η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει με ιδιαίτερη λαμπρότητα στις 21 Μαΐου τη μνήμη των Αγίων Ισαποστόλων Κωνσταντίνου και Ελένης, των δύο εμβληματικών προσωπικοτήτων που σφράγισαν την παγκόσμια ιστορία με την καθιέρωση της ανεξιθρησκείας και την ανάδειξη του Χριστιανισμού.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το saint.gr, η ιστορική έρευνα τοποθετεί τη γέννηση του Μεγάλου Κωνσταντίνου στη Ναϊσό της Άνω Μοισίας, τη σημερινή Νις της Σερβίας, αν και ορισμένες πηγές αναφέρουν ως πιθανές γενέτειρες την Ταρσό της Κιλικίας ή το Δρέπανο της Βιθυνίας. Αν και το ακριβές έτος της γεννήσεώς του παραμένει αδιευκρίνιστο, υπολογίζεται μεταξύ των ετών 272 και 288 μ.Χ. Γονείς του ήταν ο Κωνστάντιος ο Χλωρός, ο οποίος έφερε αυτό το προσωνύμιο λόγω της χλωμότητας του προσώπου του και ήταν συγγενής του αυτοκράτορα Κλαυδίου, και η Αγία Ελένη, η οποία καταγόταν από ταπεινή οικογένεια και ήταν θυγατέρα ενός πανδοχέα από το Δρέπανο της Βιθυνίας.

Το έτος 305 μ.Χ. βρίσκει τον Κωνσταντίνο στην αυλή του αυτοκράτορα Διοκλητιανού στη Νικομήδεια, όπου κατείχε το στρατιωτικό αξίωμα του χιλίαρχου. Κατά τη διάρκεια της ίδιας χρονιάς, οι δύο Αύγουστοι, Διοκλητιανός και Μαξιμιανός, αποσύρθηκαν από την ενεργό δράση, με αποτέλεσμα να προαχθούν στο ύπατο αξίωμα ο Κωνστάντιος ο Χλωρός στη Δύση και ο Γαλέριος στην Ανατολή. Μετά τον θάνατο του Κωνστάντιου, στις 25 Ιουλίου 306 μ.Χ., το στράτευμα ανακήρυξε Αύγουστο τον Κωνσταντίνο, μια κίνηση που δεν αναγνώρισε αρχικά ο Γαλέριος. Στο πλαίσιο των επακόλουθων ιστορικών εξελίξεων, ο Κωνσταντίνος οδηγήθηκε σε μια κρίσιμη στρατιωτική αναμέτρηση με τον Μαξέντιο, γιο του Μαξιμιανού. Ο αντίπαλός του διέθετε σαφές στρατηγικό πλεονέκτημα, καθώς διοικούσε τετραπλάσιες στρατιωτικές δυνάμεις, την ώρα που οι άνδρες του Κωνσταντίνου ήταν ήδη σωματικά καταπονημένοι.

Αντιμετωπίζοντας αυτή τη δυσμενή συγκυρία, ο μέλλοντας αυτοκράτορας στράφηκε προς τη θεϊκή αρωγή. Έτσι, σύμφωνα με τις καταγραφές του ιστορικού Ευσεβίου, ο Κωνσταντίνος αρχικά βρισκόταν σε δίλημμα για το ποια θεότητα έπρεπε να επικαλεστεί, αναλογιζόμενος ότι όλοι οι συνδιοικητές του, πλην του πατέρα του, πίστευαν στην πολυθεΐα και είχαν υποστεί τραγικό τέλος. Κατά τη διάρκεια της μεσημβρινής προσευχής του, εμφανίστηκε στον ουρανό ένα πρωτοφανές σημείο, το σύμβολο του Σταυρού, το οποίο συνοδευόταν από τη φράση «τούτῳ νίκα». Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ο Κύριος εμφανίστηκε στον ύπνο του κρατώντας το ίδιο σύμβολο, προτρέποντάς τον να κατασκευάσει ένα αντίγραφο που θα λειτουργούσε ως προστατευτικό φυλακτό στις πολεμικές του επιχειρήσεις.

Έχοντας πλέον το χριστιανικό λάβαρο ως οδηγό, ο στρατός του προέλασε νικηφόρα προς τη Ρώμη. Φτάνοντας εκεί, ο Κωνσταντίνος επέδειξε άμεσο ενδιαφέρον για τη χριστιανική κοινότητα της πόλης ενώ, παράλληλα, μερίμνησε για την Εκκλησία της Αφρικής, ενισχύοντας οικονομικά το φιλανθρωπικό της έργο μέσω του δημοσίου ταμείου. Έπειτα, τον Φεβρουάριο του 313 μ.Χ., με αφορμή τους γάμους του Λικινίου με την Κωνσταντία, αδελφή του Κωνσταντίνου, υπογράφηκε στα Μεδιάλανα η ιστορική συμφωνία που θεσμοθέτησε την αρχή της ανεξιθρησκείας.

Η εσωτερική ειρήνη της Εκκλησίας διαταράχθηκε σοβαρά από τη διδασκαλία του Αρείου, πρεσβυτέρου της Αλεξανδρινής Εκκλησίας. Ο αρειανισμός αμφισβητούσε ευθέως το θεμελιώδες δόγμα της Τριαδικότητας του Θεού. Μόλις ο αυτοκράτορας ενημερώθηκε για τις ταραχές στην Αλεξάνδρεια, απέστειλε τον πνευματικό του σύμβουλο Όσιο, Επίσκοπο Κορδούης της Ισπανίας, μεταφέροντας επιστολή προς τον Επίσκοπο Αλεξανδρείας Αλέξανδρο (313-328 μ.Χ.) και τον Άρειο. Καθώς η μεσολαβητική προσπάθεια απέτυχε, αποφασίστηκε η σύγκληση της Α’ Οικουμενικής Σύνοδος στη Νίκαια της Βιθυνίας το έτος 325 μ.Χ.

Ο ιστορικός Ευσέβιος διασώζει μια γλαφυρή περιγραφή της έναρξης των εργασιών, σύμφωνα με την οποία οι σύνεδροι περίμεναν με απόλυτη σιωπή στα ανάκτορα την είσοδο του αυτοκράτορα. Έπειτα, ο Κωνσταντίνος προσήλθε με εξαιρετική σεμνότητα και πραότητα και στην ομιλία του τόνισε ότι οι εσωτερικές εκκλησιαστικές διαμάχες αποτελούν δεινό μεγαλύτερο από κάθε πόλεμο. Η ιστορική του φράση «περὶ τῆς πίστεως σπουδάσωμεν» αποτυπώνει την αποκλειστική του εστίαση σε ζητήματα ορθής πίστεως.

Μετά το πέρας της Συνόδου, ο αυτοκράτορας προχώρησε σε ενέργειες για την εφαρμογή των αποφάσεων, στέλνοντας εγκύκλιο στην Εκκλησία της Αιγύπτου, της Λιβύης, της Πενταπόλεως και της Αλεξάνδρειας. Παράλληλα, απαγόρευσε την κατοχή και απόκρυψη των συγγραμμάτων του Αρείου, απευθύνοντάς του μια αυστηρή επιστολή καταδίκης. Ωστόσο, στα τέλη του 327 μ.Χ., ο Άρειος κατάφερε να παρουσιάσει μια παραπλανητική ομολογία πίστεως, πείθοντας τον αυτοκράτορα ότι εναρμονίζεται με τις αποφάσεις της Νίκαιας. Αυτό οδήγησε στη σύγκληση νέας Συνόδου, τον Νοέμβριο του 327 μ.Χ., η οποία ανακάλεσε τον Άρειο από την εξορία και αποκατέστησε τους Επισκόπους Νικομηδείας Ευσέβιο και Νικαίας Θεόγνιο, πυροδοτώντας νέο κύκλο αντιπαραθέσεων.

Ο Επίσκοπος Αλεξανδρείας Αλέξανδρος και ο διάδοχός του, Μέγας Αθανάσιος, αρνήθηκαν να δεχθούν πίσω τον Άρειο. Έτσι, ο αυτοκράτορας απείλησε τον Μέγα Αθανάσιο με καθαίρεση ενώ, το 330 μ.Χ. στην Αντιόχεια, οι αιρετικοί καθαίρεσαν και εξόρισαν τον Άγιο Ευστάθιο, Επίσκοπο Αντιοχείας, η μνήμη του οποίου τιμάται στις 21 Φεβρουαρίου. Ακόμα, το 335 μ.Χ., η Σύνοδος της Τύρου της Συρίας καταδίκασε ερήμην τον Μέγα Αθανάσιο, ο οποίος κατέφυγε στον αυτοκράτορα. Ο Κωνσταντίνος δέχθηκε τελικά να τον ακούσει όταν εκείνος του είπε τη φράση «Δικάσει Κύριος ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ σοῦ». Αντιλαμβανόμενος την αδικία, ο αυτοκράτορας ζήτησε να προσέλθουν οι συνοδικοί της Τύρου ενώπιόν του. Ωστόσο, αντί για το σύνολο της συνόδου, ο Ευσέβιος Νικομηδείας προσήλθε με ελάχιστους υποστηρικτές και κατηγόρησε τον Μέγα Αθανάσιο για παρακώλυση της μεταφοράς σιτηρών προς την Κωνσταντινούπολη. Εξοργισμένος ο αυτοκράτορας εξόρισε τον Άγιο στα Τρέβιρα της Γαλλίας, χωρίς ωστόσο να επικυρώσει την καθαίρεσή του ή να επιτρέψει την πλήρωση του επισκοπικού θρόνου.

Πάντως, τον Απρίλιο του 337 μ.Χ., ο Κωνσταντίνος παρουσίασε τα πρώτα συμπτώματα σοβαρής ασθένειας. Αφού επισκέφθηκε ιαματικά λουτρά χωρίς αποτέλεσμα, μετέβη στην Ελενόπολη της Βιθυνίας, πόλη που είχε λάβει το όνομα της μητέρας του, όπου προσευχόταν στον ναό των Μαρτύρων. Προαισθανόμενος το τέλος της επίγειας ζωής του, οδηγήθηκε στη μετάνοια και στο βάπτισμα.

Σε προάστιο της Νικομήδειας, συγκέντρωσε τους Επισκόπους και τους απηύθυνε τον εξής λόγο: «Αυτός ήταν ο καιρός που προσδοκούσα από παλιά και διψούσα και ευχόμουν να καταξιωθώ της εν Θεώ σωτηρίας. Ήλθε η ώρα να απολαύσουμε και εμείς την αθανατοποιό σφραγίδα, ήλθε η ώρα να συμμετάσχουμε στο σωτήριο σφράγισμα, πράγμα που κάποτε επιθυμούσα να κάνω στα ρείθρα του Ιορδάνου, στα οποία, όπως παραδίδεται, ο Σωτήρας μας έλαβε το βάπτισμα εις ημέτερον τύπον. Ο Θεός όμως, που γνωρίζει το συμφέρον, μας αξιώνει να λάβουμε το βάπτισμα εδώ. Ας μην υπάρχει λοιπόν καμία αμφιβολία. Γιατί και εάν ακόμη είναι θέλημα του Κυρίου της ζωής και του θανάτου να συνεχισθεί η επίγεια ζωή μας και να συνυπάρχω με το λαό του Θεού, θα πλαισιώσω τη ζωή μου με όλους εκείνους τους κανόνες που αρμόζουν στον Θεό».

Μετά τη βάπτισή του, ο αυτοκράτορας έφερε αποκλειστικά τον λευκό χιτώνα του βαπτίσματος μέχρι την ημέρα της κοιμήσεώς του, το έτος 337 μ.Χ., κατά την ημέρα της Πεντηκοστής. Ο Ευσέβιος περιγράφει τον βαθύ θρήνο των σωματοφυλάκων, των αξιωματικών και των πολιτών της Κωνσταντινούπολης, οι οποίοι ένιωθαν ότι έχασαν τον κοινό τους πατέρα. Το σκήνωμά του τοποθετήθηκε σε χρυσή λάρνακα και ενταφιάστηκε στον ναό των Αγίων Αποστόλων.

Η πορεία, το έργο και η εύρεση του Τιμίου Σταυρού από την Αγία Ελένη

Επισημαίνεται ότι η Αγία Ελένη γεννήθηκε στο Δρέπανο της Βιθυνίας περί το 247 μ.Χ. Στην ιστοριογραφία υφίσταται διχογνωμία σχετικά με το αν υπήρξε επίσημη σύζυγος ή νόμιμη παλλακίδα του Κωνστάντιου του Χλωρού. Γέννησε τον Κωνσταντίνο στη Ναϊσό της Μοισίας μεταξύ των ετών 272 και 288 μ.Χ. Όταν ο Κωνστάντιος ανακηρύχθηκε Καίσαρας από τον Διοκλητιανό, υποχρεώθηκε να την απομακρύνει για να παντρευτεί τη Θεοδώρα, θετή κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, διασφαλίζοντας τη σταθερότητα του τετραρχικού συστήματος.

Ο Κωνσταντίνος περιέβαλλε πάντοτε τη μητέρα του με βαθύτατη τιμή, απονέμοντάς της τον τίτλο της Αυγούστας, αποτυπώνοντας τη μορφή της σε νομίσματα και ονομάζοντας προς τιμήν της μια πόλη της Βιθυνίας. Η Αγία Ελένη εξέφρασε την ευσέβειά της μέσω της ανέγερσης ναών στη Ρώμη (Τιμίου Σταυρού), στην Κωνσταντινούπολη (Αγίων Αποστόλων), στη Βηθλεέμ (Βασιλική της Γεννήσεως) και στο Όρος των Ελαιών (Βασιλική της Γεθσημανή).

Το 326 μ.Χ. μετέβη στην Ιερουσαλήμ, όπου, όπως αναφέρει ο Κύπριος χρονογράφος Λεόντιος Μαχαιράς, «μὲ μέγαν κόπον καὶ πολλὴν ἔξοδον καὶ φοβερίσματα ηὗρεν τὸν τίμιον σταυρὸν καὶ τοὺς ἄλλους δύο σταυροὺς τῶν ληστῶν». Κατά την επιστροφή της, έναν χρόνο μετά την εύρεση, επισκέφθηκε και την Κύπρο. Η Αγία Ελένη κοιμήθηκε ειρηνικά περί το 327 μ.Χ. σε ηλικία 80 ετών, έχοντας προαισθανθεί το τέλος της και κληροδοτώντας την περιουσία της στον υιό και τους εγγονούς της. Το λείψανό της μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη και εναποτέθηκε στον ναό των Αγίων Αποστόλων.

Η Σύναξη των δύο Αγίων, των οποίων η μνήμη τιμάται διαχρονικά στις 21 Μαΐου, τελούνταν στη Μεγάλη Εκκλησία, στον ναό των Αγίων Αποστόλων και στον ιερό ναό τους στην κινστέρνα του Βώνου. Η ιδιαίτερη τιμή των Βυζαντινών προς το πρόσωπό τους αποτυπώνεται στη δημοφιλή μεσαιωνική απεικόνισή τους να κρατούν τον Σταυρό, μια παράδοση που επιβιώνει μέχρι τις ημέρες μας μέσω των γνωστών οικογενειακών κειμηλίων, των κωνσταντινάτων.

Πηγή: ieidiseis.gr

#ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟ