Γιατί οι παλιοί ασβέστωναν τα σπίτια στην Κρήτη

Ο ασβέστης βοηθούσε απέναντι στη ζέστη, την υγρασία και τη φθορά των παλιών πέτρινων σπιτιών

Τα ασβεστωμένα σπίτια, οι αυλές και τα πεζούλια είναι εικόνες βαθιά δεμένες με την ελληνική ύπαιθρο και φυσικά με την Κρήτη.

Για πολλές δεκαετίες, λίγο πριν από μεγάλες γιορτές ή πριν μπει για τα καλά το καλοκαίρι, οι οικογένειες έπιαναν τους κουβάδες, τις βούρτσες και τον ασβέστη και άρχιζαν να «φρεσκάρουν» το σπίτι.

Για τους νεότερους, το άσπρο χρώμα μπορεί να μοιάζει κυρίως αισθητική επιλογή.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Τέλος οι δυσκολίες για αυτά τα 3 ζώδια – Ποια αλλάζουν σελίδα φέτος το φθινόπωρο

Για τους παλιότερους όμως ο ασβέστης ήταν ένα φθηνό και ιδιαίτερα πρακτικό υλικό, προσαρμοσμένο στις ανάγκες ενός πέτρινου σπιτιού και στο ζεστό μεσογειακό κλίμα.

Το λευκό βοηθούσε απέναντι στον καυτό ήλιο

Ο πρώτος λόγος ήταν απλός.

Οι λευκές επιφάνειες αντανακλούν μεγαλύτερο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας από τις σκοτεινές.

Σε περιοχές όπου ο καλοκαιρινός ήλιος είναι έντονος, αυτό μπορούσε να περιορίσει τη θέρμανση των εξωτερικών επιφανειών του κτιρίου.

Η Historic England, εξετάζοντας παραδοσιακές τεχνικές κτιρίων σε μεσογειακές περιοχές, αναφέρει ότι το λευκό ασβεστόχρωμα χρησιμοποιούνταν ώστε να αντανακλά το έντονο ηλιακό φως και να συμβάλλει στη διατήρηση χαμηλότερων θερμοκρασιών στο κτίριο.

Σε εποχές χωρίς κλιματιστικά, ακόμη και μικρές παρεμβάσεις που περιόριζαν την απορρόφηση θερμότητας είχαν πρακτική αξία.

Ο ασβέστης «δούλευε» μαζί με την πέτρα

Τα παλιά σπίτια δεν χτίζονταν με τον ίδιο τρόπο όπως ένα σύγχρονο κτίριο.

Στην Κρήτη χρησιμοποιούνταν ευρέως η πέτρα, ενώ οι τοίχοι μπορούσαν να έχουν πολύ μεγάλο πάχος.

Το Μουσείο Κρητικής Εθνολογίας αναφέρει ότι οι τοίχοι των παραδοσιακών κατοικιών μπορούσαν να έχουν πάχος περίπου 50 εκατοστά και ότι ο ασβεστόλιθος αποτελούσε βασικό δομικό υλικό στο νησί.

Σε τέτοιους τοίχους, το ασβεστόχρωμα είχε ένα σημαντικό πλεονέκτημα: παρέμενε διαπνέον.

Με απλά λόγια, επέτρεπε στην υγρασία που υπήρχε μέσα στην τοιχοποιία να εξατμίζεται προς τα έξω.

Γιατί αυτό ήταν σημαντικό για την υγρασία

Σε ένα παραδοσιακό πέτρινο κτίριο, η υγρασία δεν πρέπει να εγκλωβίζεται μέσα στον τοίχο.

Η Historic England εξηγεί ότι τα επιχρίσματα και τα ασβεστοχρώματα με βάση τον ασβέστη χρησιμοποιούνταν ως προστατευτική εξωτερική επιφάνεια, καθώς περιόριζαν τη διείσδυση του νερού της βροχής και ταυτόχρονα βοηθούσαν την τοιχοποιία να στεγνώνει μέσω της εξάτμισης.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που η εφαρμογή σύγχρονων αδιαπέραστων υλικών πάνω σε πολύ παλιά πέτρινα σπίτια μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα.

Όταν η υγρασία δεν έχει τρόπο να φύγει, μπορεί να παραμένει παγιδευμένη μέσα στον τοίχο.

Δεν ήταν απλώς «λευκή μπογιά»

Το παραδοσιακό ασβέστωμα δεν είναι το ίδιο πράγμα με ένα σύγχρονο πλαστικό χρώμα.

Το ασβεστόχρωμα δημιουργείται από ασβέστη και νερό και εισχωρεί με διαφορετικό τρόπο στην πορώδη επιφάνεια.

Αντί να σχηματίζει μια παχιά αδιαπέραστη μεμβράνη, δημιουργεί μία επιφάνεια που εξακολουθεί να επιτρέπει τη μετακίνηση υδρατμών.

Γι’ αυτό και χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα σε εργασίες συντήρησης ιστορικών και παραδοσιακών κτιρίων.

Μάλιστα, στο ιδρυματικό αποθετήριο του Πολυτεχνείου Κρήτης υπάρχει σχετική μελέτη για τη χρήση οικολογικών ασβεστοχρωμάτων σε ιστορικά και παραδοσιακά κτίρια.

Υπήρχε και λόγος καθαριότητας

Ο ασβέστης συνδέθηκε ιστορικά και με την καθαριότητα.

Το φρεσκοασβεστωμένο σπίτι έδινε αίσθηση ανανέωσης, ενώ η πολύ αλκαλική φύση του ασβέστη δημιουργεί ένα περιβάλλον που δεν ευνοεί την ανάπτυξη αρκετών μικροοργανισμών πάνω στην επιφάνεια.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι το ασβέστωμα αποτελεί σύγχρονη μέθοδο απολύμανσης.

Εξηγεί όμως γιατί σε παλαιότερες κοινωνίες, όπου τα διαθέσιμα καθαριστικά και τα δομικά υλικά ήταν πολύ περιορισμένα, ο ασβέστης θεωρούνταν εξαιρετικά χρήσιμος.

Γιατί ασβέστωναν και τις αυλές

Η πρακτική δεν περιοριζόταν στους εξωτερικούς τοίχους.

Σκαλοπάτια, πεζούλια, μάντρες, κορμοί δέντρων και τμήματα των αυλών ασβεστώνονταν τακτικά.

Το λευκό έδινε αμέσως την εικόνα καθαρού και περιποιημένου χώρου και μπορούσε να ανανεωθεί πολύ εύκολα.

Ο ασβέστης ήταν επίσης πολύ πιο οικονομικός από άλλες μορφές επίστρωσης και μπορούσε να παρασκευαστεί και να εφαρμοστεί χωρίς εξειδικευμένο εξοπλισμό.

Γιατί το έκαναν πριν από τις γιορτές

Με το πέρασμα των χρόνων το ασβέστωμα δεν ήταν απλώς τεχνική συντήρησης.

Έγινε μέρος της κοινωνικής ζωής.

Πριν από το Πάσχα, τις μεγάλες γιορτές και τα πανηγύρια, το σπίτι και η αυλή έπρεπε να είναι περιποιημένα.

Το φρέσκο λευκό πάνω στους τοίχους σήμαινε καθαριότητα και προετοιμασία για τη γιορτή.

Έτσι μια πρακτική ανάγκη εξελίχθηκε σταδιακά σε παράδοση που συνδέθηκε με ολόκληρη την εικόνα του χωριού.

Γιατί το ασβέστωμα έπρεπε να επαναλαμβάνεται

Το ασβεστόχρωμα δεν έχει την αντοχή ενός σύγχρονου εξωτερικού χρώματος.

Με τη βροχή, τον ήλιο και τον χρόνο φθείρεται.

Γι’ αυτό οι παλιοί επαναλάμβαναν τη διαδικασία συχνά, πολλές φορές κάθε χρόνο.

Αυτό που σήμερα μπορεί να θεωρούσαμε μειονέκτημα, τότε είχε και μια θετική πλευρά: κάθε νέο χέρι ασβέστη ανανέωνε την προστατευτική επιφάνεια του τοίχου.

Μια παράδοση που είχε πολύ περισσότερη λογική απ’ όσο νομίζουμε

Το ασβέστωμα των παλιών κρητικών σπιτιών δεν προέκυψε επειδή κάποιος αποφάσισε απλώς ότι το λευκό είναι όμορφο.

Ήταν μία λύση οικονομική, εύκολη στην εφαρμογή και συμβατή με τα υλικά των παλιών κτισμάτων.

Αντανακλούσε μέρος της έντονης ηλιακής ακτινοβολίας, βοηθούσε τους τοίχους να αποβάλλουν υγρασία και μπορούσε να ανανεωθεί ξανά και ξανά με πολύ μικρό κόστος.

Και κάπως έτσι μία καθαρά πρακτική συνήθεια κατάφερε να γίνει κομμάτι της εικόνας και της μνήμης της κρητικής υπαίθρου.