Γιατί θυμάσαι τις πιο ντροπιαστικές στιγμές σου μόλις πέσεις για ύπνο;

Μια κουβέντα που θα ήθελες να πάρεις πίσω, ένα λάθος στη δουλειά, μια αμήχανη συνάντηση

Ξαπλώνεις, σβήνεις το φως και ετοιμάζεσαι να κοιμηθείς. Και ξαφνικά θυμάσαι εκείνο που είπες πριν από πέντε χρόνια και ακόμη σε κάνει να ντρέπεσαι. Η σκηνή επιστρέφει με λεπτομέρειες και μαζί της έρχεται η σκέψη: «Γιατί το έκανα αυτό;».

Αρχίζεις να φαντάζεσαι τι θα μπορούσες να είχες πει διαφορετικά και τι μπορεί να σκέφτηκαν οι άλλοι. Λίγα λεπτά αργότερα, έχεις χάσει τη νύστα σου αναλύοντας ένα περιστατικό που δεν μπορείς πλέον να αλλάξεις.

Όταν η ανάμνηση γίνεται επανάληψη

Η επαναλαμβανόμενη ενασχόληση με δυσάρεστα γεγονότα του παρελθόντος περιγράφεται στην ψυχολογία ως μηρυκασμός σκέψεων. Το ίδιο περιστατικό γυρίζει ξανά και ξανά στο μυαλό, συχνά γύρω από ερωτήματα όπως «γιατί το είπα;» ή «τι θα γινόταν αν είχα αντιδράσει αλλιώς;».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Κρήτη: Πώς τα σπίτια τους πριν από 100 χρόνια – Οι τρόποι που σήμερα έχουμε ξεχάσει

Η διαδικασία αυτή μπορεί να μας κρατά σε εγρήγορση πριν από τον ύπνο. Σε μελέτη με 178 συμμετέχοντες, οι ερευνητές εξέτασαν για δύο εβδομάδες το καθημερινό στρες, τις σκέψεις πριν από την κατάκλιση και την ποιότητα του ύπνου. Τα ευρήματα συνέδεσαν τη νοητική διέγερση πριν από τον ύπνο με τη σχέση ανάμεσα στο στρες και τη χειρότερη ποιότητα ύπνου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άβολη ανάμνηση αποτελεί πρόβλημα. Δείχνει, όμως, γιατί η επίμονη ανάλυσή της μπορεί να δυσκολεύει τη χαλάρωση.

Γιατί μια παλιά στιγμή εξακολουθεί να μας κάνει να ντρεπόμαστε;

Μια ανάμνηση μπορεί να έχει μείνει πίσω χρονικά, αλλά να διατηρεί συναισθηματική ένταση. Θυμόμαστε τι συνέβη και ταυτόχρονα ξαναζούμε μέρος της αμηχανίας που νιώσαμε τότε.

Η σχέση ανάμεσα στον ύπνο και σε αυτό το συναισθηματικό φορτίο έχει απασχολήσει τους επιστήμονες. Σε αφιέρωμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο CORDIS, ο ερευνητής ύπνου Eus van Someren περιγράφει πειράματα στα οποία οι εθελοντές άκουγαν ηχογραφήσεις του εαυτού τους να τραγουδά, χωρίς προηγουμένως να μπορούν να ακούσουν σωστά τη φωνή τους.

Στους ανθρώπους που κοιμούνταν καλά, η αμηχανία από την εμπειρία ήταν λιγότερο έντονη το επόμενο πρωί. Η έρευνα υποδεικνύει ότι ο ύπνος μπορεί να βοηθά να μειώνεται η συναισθηματική φόρτιση μιας ανάμνησης.

Δεν εξηγεί, ωστόσο, γιατί κάθε συγκεκριμένο περιστατικό επιστρέφει ακριβώς την ώρα που ξαπλώνουμε. Ούτε σημαίνει ότι όποιος θυμάται κάτι ντροπιαστικό έχει αϋπνία.

Το «πρέπει να κοιμηθώ» μπορεί να προσθέσει περισσότερη πίεση

Όσο περνά η ώρα, στην αρχική σκέψη μπορεί να προστεθεί μια δεύτερη ανησυχία: «Αν δεν κοιμηθώ τώρα, πώς θα βγει η αυριανή ημέρα;».

Σύμφωνα με το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Καρδιάς, Πνευμόνων και Αίματος, η ανησυχία για το αν θα κοιμηθούμε αρκετά και το συνεχές κοίταγμα του ρολογιού μπορούν να επιβαρύνουν τις δυσκολίες ύπνου.

Τι μπορεί να βοηθήσει πριν από την κατάκλιση

Μια ήρεμη μετάβαση από την ημέρα στη νύχτα μπορεί να διευκολύνει τη χαλάρωση. Στις οδηγίες του για τον ύπνο, το ίδιο Ινστιτούτο προτείνει σταθερό ωράριο, ήσυχες δραστηριότητες την τελευταία ώρα πριν από την κατάκλιση και περιορισμό του έντονου τεχνητού φωτός.

Ένα βιβλίο ή λίγη χαλαρή μουσική μπορούν να ενταχθούν σε αυτή τη ρουτίνα. Αν οι σκέψεις και η δυσκολία στον ύπνο επαναλαμβάνονται και επηρεάζουν την καθημερινότητα, αξίζει να συζητηθούν με επαγγελματία υγείας.

Εκείνη η άβολη στιγμή μπορεί να επιστρέψει και αύριο. Η επιστροφή της, όμως, δεν είναι απόδειξη ότι το περιστατικό ήταν τόσο σοβαρό όσο μοιάζει μέσα στη νύχτα — ούτε ότι χρειάζεται να του βρούμε λύση πριν ξημερώσει.