«Ψηφιακή ηρωίνη» των νέων: Η ψυχολόγος Μαρία Παναγιωτάκη μιλά για το σκοτάδι πίσω από τα likes στα social media

«Η αξία του παιδιού κινδυνεύει να συνδεθεί με αριθμούς, δηλαδή πόσοι το ακολουθούν, πόσοι είδαν το βίντεο, πόσα likes συγκέντρωσε, πόσοι σχολίασαν»

«Δεν είναι μόνο ο καβγάς στον δρόμο. Είναι το κινητό που τον καταγράφει, το live που τον μεταδίδει και τα likes που τον μετατρέπουν σε «θέαμα», τονίζει η ψυχολόγος-κοινωνιολόγος Μαρία Παναγιωτάκη μιλώντας στο Cretaone για τη νέα πραγματικότητα της βίας των ανηλίκων, τη δύναμη των social media, την αποδυνάμωση της οικογένειας και του σχολείου και την ανάγκη για πραγματικές δομές στήριξης μέσα στην πόλη.

Σε πρόσφατη συνέντευξή της στο Cretaone, η ψυχολόγος-κοινωνιολόγος Μαρία Παναγιωτάκη  κάνει λόγο για μια νέα διάσταση του φαινομένου της νεανικής βίας πέρα από την εικόνα που φτάνει καθημερινά στις οθόνες μας.  «Δεν είναι εύκολο να μιλήσουμε με βεβαιότητα για αύξηση των περιστατικών, καθώς πολλά από όσα σήμερα καταγράφονται και γίνονται viral μπορεί να συνέβαιναν και στο παρελθόν, χωρίς όμως να καταγράφονται ή να παίρνουν τη σημερινή έκταση», επισημαίνει χαρακτηριστικά.

Από τον καβγά στον δρόμο… σε live μετάδοση

Η οικογένεια και το σχολείο πλέον φαίνεται να δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να λειτουργήσουν ως ισχυρά σημεία αναφοράς για τα παιδιά και ιδιαίτερα για τις ηλικίες περίπου 10 έως 15-16 ετών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Δεν θα πραγματοποιηθούν οι συναυλίες του Apon στην Κρήτη – Η ανακοίνωση για την υγεία του

«Aυξάνεται η επιρροή των προσώπων που τα παιδιά παρακολουθούν στο διαδίκτυο και στα social media, με αποτέλεσμα πρότυπα, συμπεριφορές και τρόποι κοινωνικής αποδοχής μεταφέρονται μέσα από μια οθόνη, συχνά χωρίς φίλτρο και χωρίς να υπάρχει απαραίτητα το κατάλληλο πλαίσιο για να αξιολογηθούν», συμπληρώνει.

«Η ανάγκη για αποδοχή μπορεί να μετατραπεί σε κυνήγι προβολής, δηλαδή τα νεαρά άτομα σκέφτονται περισσότερο ΄΄να κάνω κάτι για να με ακολουθήσουν, να πάρω likes, να αποκτήσω followers, να γίνω «κάποιος» μέσα στην ομάδα».

Mέσα σε αυτό το περιβάλλον βίας, ένας καβγάς δεν είναι πλέον απλώς ένας καβγάς, αλλά μπορεί να γίνει περιεχόμενο στα social media.

Ένα περιστατικό έντασης μπορεί να καταγραφεί από κινητά, να μεταδοθεί ζωντανά και να αναπαραχθεί ξανά και ξανά.

Το σκοτάδι πίσω από τα likes

Η λεγόμενη «ψηφιακή ηρωίνη», όπως αναφέρεται ο όρος, δεν βρίσκεται μόνο στην υπερβολική χρήση της οθόνης, αλλά και στην ανάγκη που μπορεί να δημιουργηθεί για συνεχή επιβεβαίωση.

Όπως σημειώνει, «η αξία του παιδιού κινδυνεύει να συνδεθεί με αριθμούς, δηλαδή πόσοι το ακολουθούν, πόσοι είδαν το βίντεο, πόσα likes συγκέντρωσε, πόσοι σχολίασαν».

«Ακόμη και συμπεριφορές που υπό άλλες συνθήκες θα έμεναν ιδιωτικές, αποκτούν δημόσιο χαρακτήρα», συνεχίζει.

Η κ. Παναγιωτάκη έκανε λόγο ακόμη και για υποτιμητικές ή ταπεινωτικές συμπεριφορές απέναντι σε άλλα παιδιά, ακόμη και σε ανθρώπους με αναπηρία ή άλλες δυσκολίες, οι οποίες καταγράφονται και στη συνέχεια δημοσιοποιούνται.

«Δεν χρειάζεται πλέον να υπάρχει μόνο σωματική επίθεση για να υπάρχει θύμα», τονίζει.

«Η δημόσια διαπόμπευση, η ταπείνωση, η έκθεση και η διαδικτυακή στοχοποίηση μπορούν να αφήσουν εξίσου βαθύ αποτύπωμα στα νεαρά άτομα».

Δεν είναι όλα «έξαρση» της βίας

«Δεν είναι εύκολο να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι οι νέοι είναι σήμερα περισσότερο βίαιοι από ό,τι στο παρελθόν», τονίζει η κ. Παναγιωτάκη.

«Πολλά περιστατικά καταγράφονται, διακινούνται και αποκτούν τεράστια δημοσιότητα, εκεί που ένα γεγονός κάποτε μπορεί να έμενε στη γειτονιά ή στο σχολείο, σήμερα μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να βρεθεί μπροστά σε εκατοντάδες ή χιλιάδες ανθρώπους», προσθέτει.

«Ωστόσο, όπως αναφέρει, όταν η βίαιη συμπεριφορά αντί να απομονώνεται λειτουργεί ως παράδειγμα προς μίμηση, τότε η κοινωνία βρίσκεται μπροστά σε έναν ιδιαίτερα δύσκολο μηχανισμό αναπαραγωγής της».

Πού είναι οι δομές όταν το πρόβλημα βρίσκεται στον δρόμο;

Ένα παιδί δεν μεγαλώνει μόνο μέσα στο σπίτι ή μόνο μέσα στην σχολική τάξη, μεγαλώνει στη γειτονιά του, στις παρέες του, στους χώρους όπου κινείται και πλέον μέσα στον ψηφιακό κόσμο.

Γι’ αυτό το λόγο, η κ. Παναγιωτάκη επιμένει πως δεν αρκεί η καταστολή για την αντιμετώπιση του φαινομένου αλλά χρειάζεται πιο συστηματική δουλειά στην οικογένεια, στο σχολείο και στην ίδια την κοινότητα.  «Χρειάζεται δουλειά με το ίδιο το παιδί», λέει.

Σύμφωνα με την ίδια, «η αποδυνάμωση των δεσμών της κοινότητας, οι οικονομικές δυσκολίες, αλλά και οι αλλαγές της εποχής δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου οι κοινωνικοί δεσμοί δυσκολεύονται να λειτουργήσουν προστατευτικά».

«Χρειάζεται οι κοινωνικές υπηρεσίες να βγαίνουν στο «πεδίο». Να υπάρχουν ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, κοινωνιολόγοι και άλλοι ειδικοί , εκεί όπου εμφανίζονται τα προβλήματα».

«Χρειάζεται μια σταθερή και οργανωμένη παρουσία και όχι μια περιστασιακή παρέμβαση», τονίζει.

«Εδώ και πολλά χρόνια υπάρχει μια αποδυνάμωση των προνοιακών δομών στην Κρήτη».

Επεξηγηματικά αναφέρει πως «υπήρχαν εδώ στο Ηράκλειο οι επιμελητές ανηλίκων, οι οποίοι είχαν την ευθύνη να συνετίσουν τα παιδιά, τα οποία είχαν μια συμπεριφορά παραβατική, ωστόσο πλέον δεν υπάρχουν».

«Οι επιμελητές ανηλίκων που υπήρχαν έχουν πάρει σύνταξη και δεν έχουν αντικατασταθεί εδώ και πολύ καιρό», όπως υπογραμμίζει.

Η αυτοδιοίκηση και η Περιφέρεια, μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό παρεμβάσεων για την πρόληψη της νεανικής βίας, σε συνεργασία με τα σχολεία, τις οικογένειες, τις κοινωνικές υπηρεσίες αλλά και τις αρμόδιες αρχές.

«Η αξία της ζωής δεν μετριέται σε likes»

Κλείνοντας, η κ. Παναγιωτάκη υποστήριξε πως είναι επιτακτική η ανάγκη για περισσότερη εκπαίδευση μέσα στο σχολείο γύρω από τη συμπερίληψη, τη διαφορετικότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις.

Το μεγάλο στοίχημα, όπως λέει, δεν είναι μόνο να σταματήσει ένας καβγάς, αλλά να αλλάξει η αντίληψη που τον κάνει ελκυστικό ως θέαμα.

«Πρέπει να καταλάβουν τα παιδιά ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από τις προβολές, τους followers ή τα likes».

«Το κλειδί είναι να βγει το παιδί από την οθόνη χωρίς να το αφήσουμε μόνο στο σκοτάδι της καθημερινότητας, διότι πίσω από κάθε viral βίντεο βίας υπάρχει ένας άνθρωπος. Ένα παιδί που χτυπά. Ένα παιδί που χτυπιέται. Μια παρέα που παρακολουθεί και μια κοινωνία που καλείται να αποφασίσει αν θα συνεχίσει απλώς να καταγράφει ή αν, επιτέλους, θα παρέμβει», καταλήγει.