Πώς τα παλιά σπίτια της Κρήτης «έπιαναν» τη βροχή – Τι ήταν τα σαρνίτσια

Οι μικρές χτιστές δεξαμενές που κρύβονταν σε αυλές ακόμη και μέσα στα σπίτια και εξασφάλιζαν πολύτιμο νερό σε εποχές χωρίς δίκτυα ύδρευσης

Πολύ πριν ανοίξει κανείς μια βρύση και θεωρήσει δεδομένο ότι θα τρέξει νερό, οι κάτοικοι της Κρήτης έπρεπε να βρουν τρόπους για να κρατήσουν κάθε πολύτιμη σταγόνα.

Και σε πολλές περιοχές του νησιού η λύση βρισκόταν κυριολεκτικά κάτω από τα πόδια τους.

Ήταν τα σαρνίτσια: μικρές χτιστές και στεγανοποιημένες δεξαμενές, οι οποίες κατασκευάζονταν στις αυλές ή ακόμη και στο εσωτερικό των παλιών σπιτιών με έναν βασικό σκοπό.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Η Κρήτη έχει δρόμους που κάποτε ήταν ποτάμια – Τι κρύβεται κάτω από σημερινές γειτονιές

Να μη χάνεται το νερό της βροχής.

Η βροχή κατέληγε μέσα στο σπίτι

Ο τρόπος λειτουργίας τους ήταν απλός αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικός.

Το βρόχινο νερό που έπεφτε πάνω στη στέγη συγκεντρωνόταν και μέσω των παλιών υδρορροών, που σε αρκετές περιοχές ονομάζονταν «κουτσουνάρες», οδηγούνταν στη δεξαμενή.

Εκεί μπορούσε να παραμείνει αποθηκευμένο μέχρι να χρειαστεί από την οικογένεια.

Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν καταγραφεί στο πλαίσιο των διαδρομών νερού της Κρήτης, τα σαρνίτσια κατασκευάζονταν σαν μικρά πηγάδια, χτίζονταν προσεκτικά και στεγανοποιούνταν ώστε να συγκρατούν το βρόχινο νερό.

Σε έναν τόπο όπου ιδιαίτερα οι ξηρότερες περιοχές μπορούσαν να περάσουν μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς σημαντικές βροχοπτώσεις, αυτή η ποσότητα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική.

Δεν υπήρχε νερό για σπατάλη

Το νερό του σαρνιτσιού μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για διαφορετικές ανάγκες του νοικοκυριού.

Για την καθαριότητα του σπιτιού, για τα ζώα, για διάφορες καθημερινές εργασίες και, ανάλογα με τις συνθήκες και την ποιότητά του, ακόμη και για πόση.

Για τη συντήρηση του νερού υπάρχουν μάλιστα καταγραφές ότι χρησιμοποιούνταν μικρή ποσότητα ασβέστη.

Όλα αυτά αποτελούσαν μέρος μιας πολύ διαφορετικής σχέσης με το νερό.

Καμία βροχή δεν θεωρούνταν δεδομένη και καμία ποσότητα νερού δεν πήγαινε εύκολα χαμένη.

Η αρχιτεκτονική του σπιτιού είχε λόγο

Όπως συνέβαινε με πολλά χαρακτηριστικά στα παλιά σπίτια της Κρήτης, τίποτα δεν σχεδιαζόταν χωρίς πρακτικό λόγο.

Η θέση της αυλής, η στέγη, οι κλίσεις και οι υδρορροές μπορούσαν να λειτουργούν μαζί ώστε το νερό να κατευθύνεται εκεί όπου έπρεπε.

Το σαρνίτσι μετατρεπόταν έτσι σε μια μικρή ιδιωτική αποθήκη νερού.

Δεν χρειαζόταν ηλεκτρικό ρεύμα, αντλίες ή πολύπλοκο μηχανισμό.

Χρειαζόταν βροχή, σωστή κατασκευή και κυρίως την πρόνοια μιας οικογένειας που γνώριζε ότι το επόμενο νερό μπορεί να αργούσε.

Στέρνες υπήρχαν και έξω από τα σπίτια

Η λογική της συλλογής βρόχινου νερού δεν περιοριζόταν μόνο στις κατοικίες.

Σε διάφορες περιοχές της κρητικής υπαίθρου υπήρχαν μεγαλύτερες ανοικτές ή κλειστές στέρνες σε χωράφια και άλλους χώρους, ώστε να εξυπηρετούνται γεωργικές και κτηνοτροφικές ανάγκες.

Ειδικά σε άνυδρες περιοχές της ανατολικής Κρήτης, η αποθήκευση νερού αποτελούσε ζήτημα επιβίωσης.

Οι παλιές αυτές κατασκευές που σώζονται ακόμη σε διάφορα σημεία του νησιού θυμίζουν μια εποχή κατά την οποία η διαχείριση του νερού ξεκινούσε από το ίδιο το σπίτι.

Μια παλιά πρακτική που ακούγεται ξανά επίκαιρη

Σήμερα το δίκτυο ύδρευσης έχει αλλάξει πλήρως την καθημερινότητα.

Ωστόσο, η Κρήτη εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που οι προηγούμενες γενιές γνώριζαν πολύ καλά: το νερό δεν είναι ανεξάντλητο.

Η λειψυδρία στην Κρήτη αποτελεί τα τελευταία χρόνια μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το νησί, με τις βροχοπτώσεις και τα αποθέματα νερού να βρίσκονται συνεχώς στο επίκεντρο.

Κάπως έτσι, τα παλιά σαρνίτσια αποκτούν σήμερα ένα διαφορετικό ενδιαφέρον.

Όχι επειδή μπορούν να αντικαταστήσουν τα σύγχρονα συστήματα ύδρευσης, αλλά επειδή αποκαλύπτουν μια διαφορετική φιλοσοφία.

Οι παλιοί αποθήκευαν αυτό που σήμερα αφήνουμε να φύγει

Για τις προηγούμενες γενιές, το νερό της βροχής δεν ήταν απλώς κάτι που έπεφτε από τον ουρανό και χανόταν στον δρόμο.

Ήταν ένας πόρος που μπορούσε να συγκεντρωθεί και να χρησιμοποιηθεί όταν θα ερχόταν η περίοδος της ξηρασίας.

Και γι’ αυτό, σε αυλές και παλιά σπίτια της Κρήτης, δημιουργήθηκαν μικρές υπόγειες δεξαμενές που μπορεί σήμερα να περνούν απαρατήρητες.

Τα σαρνίτσια ήταν ουσιαστικά ένας απλός τρόπος να φυλάσσουν οι Κρητικοί τη βροχή για την ημέρα που θα τη χρειάζονταν περισσότερο.